سنايى غزنوى ابو المجد ، مجدود بن آدم متخلص به « سنايى » شاعر ، حكيم و عارف نامدار نيمه‌ى دوم سده‌ى پنجم و نيمه‌ى نخست سده‌ى ششم هجرى در سال 473 ه ق در غزنين در شرق افغانستان كنونىزاده شد و در همين شهر در سال 535 هجرى درگذشت و همانجا به خاك سپرده شد . در زادگاهش به تحصيل علوم و معارف زمانه همّت گمارد و در اين كار چنان دل سپرد كه پس از چندى ، در اغلب معارف عصر خويش ، از ادبيات عرب گرفته تا فقه و حديث و تفسير و طب و نجوم و حكمت و كلام به درجه‌ى والايى رسيد . خانواده‌ى او در شمار خاندانهاى اصيل و اهل فضل بودند چنان كه پدرش آدم ، به عنوان مردى بهره‌مند از علوم و معارف زمانه صاحب مقام و اعتبارى خاص بود . سنايى چه در روزگار خود و چه در سده‌هاى بعد همواره مورد تجليل شاعران و ادبا و مورخان و تذكره‌نويسان گوناگون قرار گرفته و بسيارى از شعراى معاصر او و اعصار بعدى به اشعار او استشهاد كرده و او را در رديف عنصرى و معزّى و رودكى و گاه برتر از آنان شمرده‌اند . از جمله نكات مورد توجه درباره‌ى زندگى سنايى ، دگرگونى احوال و تحوّل شعر اوست چنان كه از مدح سلاطينى مانند مسعود بن ابراهيم غزنوى و بهرامشاه و سلطان سنجر به معارف صوفيانه و اشعار عرفانى روى مىآورد . وى همچون عطّار در شمار صوفيانى است كه مردم را به كار و كوشش فرا خوانده و مردم را از ظاهر پرستى ، دورويى ، رياكارى ، مردم‌آزارى ، و عوام فريبى بر حذر داشته است . سنايى در جوانى از غزنين به خراسان سفر كرد و سالها در بلخ ، سرخس ، مرو ، هرات و نيشابور اقامت داشت و هر جا چندى در سايه‌ى تربيت بزرگان محل ، علما و مشايخ به سر آورد و در سال 518 هجرى به غزنين بازگشت و تا پايان عمر در آنجا بماند . آثار او عبارتند از : « حديقة الحقيقه » كه از جهت معانى و الفاظ همتا ندارد و گنج گرانبهايى است كه مشتمل بر ده باب و ده هزار بيت است . « طريق التحقيق » كه قريب هزار بيت است ، « رسالة سير العباد الى المعاد » كه در حدود پانصد بيت دارد و مبناى آن تمثيل قوى و اخلاق است . « ديوان قصايد و غزليات » كه اين مجموعه تقريبا مشتمل بر بيست هزار بيت و تاريخ تحولات فكرى سنايى است . « كارنامه‌ى بلخ » كه 500 بيت دارد و در هنگام اقامت در بلخ سروده و به گوشه‌هايى از زندگى شخصى خود و پدر و برخى معاصرانش پرداخته ، « مكاتيب سنايى » كه شامل چند نامه از اوست . نكته‌ى ديگر در باب مذهب اوست ، كه اگر چه در برخى اشعارش خلفاء را مدح گفته است اما از ستايش خاص او در مدح حضرت على ( ع ) و فرزندانش به روشنى برمىآيد كه به اين امام همام و خاندان مطهرش اعتقاد شديدى داشته است و اشعارش گواه محكمى بر تشيّع اوست . « 1 » - * - دريغا گويى از نااهلى روزگار : جهان پر درد مىبينم دوا كو * دل خوبان عالم را وفا كو ور از دوزخ همى ترسى شب و روز * دلت پر درد و رخ چون كهربا كو بهشت عدن را بتوان خريدن * و ليكن خواجه را در كف بها كو

--> ( 1 ) - دائرة المعارف تشيّع ؛ ذيل كلمه سنايى . ديوان حكيم سنايى غزنوى ؛ تلخيص از مقدمه .