بيدل دهلوى ابو المعالى ، ميرزا عبد القادر بن عبد الخالق جغتايى لاهورى يا عظيم آبادى ، متخلص به « بيدل » ، بزرگترين گوينده و عارف بلند انديش سده‌ى دوازدهم هجرى در سرزمين پهناور هند به شمار مىآيد . او از تركان جغتايى بوده كه در سال 1054 ه ق . در عظيم آباد هند متولد شد و از تركان « جغتايى برلاس » بود اما در هندوستان متولد و رشد و نمو و تربيت يافت و بيشتر عمرش در دهلى بود و به اين جهت به دهلوى مشهور شد . او بيشتر عمر خود را در شاه جهان آباد به عزلت و آزادى مىگذراند و سرگرم تفكّرات عارفانه و ايجاد آثار منظوم و منثور خود بود . در نظم و نثر سبكى خاص داشت و از بهترين نمونه‌هاى سبك هندى به شمار مىآيد و در آثارش افكار عرفانى با مضامين پيچيده و استعارات و كنايات در هم آميخته است . در خيال‌پردازى و ابداع مضامين دقيق بود . او در سال 1079 ه ق . به خدمت محمّد اعظم بن اورنگ زيپ پيوست . سپس به سياحت پرداخت و سرانجام در 1096 ه ق . در دهلى سكنى گزيد و نزد آصف جاه اول ( نظام حيدرآباد ) تقرب داشت . بيدل در افغانستان و قسمتى از تركستان چين و تاجيكستان و ازبكستان محبوبيّت بسيار دارد . هم اكنون در دانشكده ادبيات دانشگاه كابل كرسى « بيدل شناسى » داير است . بيدل در نظم و نثر تواناست و در شبه قاره‌ى هند از اقبال و قبول تمام برخوردار است و معتقدان زيادى دارد . شعر بيدل نه تنها مشرب عرفانى و فلسفى وى را مىنماياند بلكه به گونه‌اى چشمگير پله معنا بر پله لفظ مىچربد . نثر بيدل نيز همانند اشعارش داراى اهميت بسيارى است . آثار بيدل : بيدل داراى 90 هزار بيت شامل قصايد ، غزليات ، ترجيعات ، مخمّسها ، تركيب‌بندها و غيره مىباشد كليّات او در سال 1287 ه ق . در لكنهو به طبع سنگى رسيد . چهار منظومه بلند با نامهاى « مثنوى عرفان » ، « طور معرفت » ، « طلسم حيرت » و « محيط اعظم » دارد . همچنين 3861 رباعى دارد كه همگى داراى مفاهيم بلند عرفانى ، فلسفى و اخلاقى است . رقعات كه بالغ بر سيصد نامه و از مكاتيب بيدل به شمار مىآيد كه بيشتر آن خطاب به ممدوح خود شكر اللّه و دو فرزند اوست . كتاب « چهار عنصر » كه از آثار منثور اوست و ترجمه حال و شرح آراء وى به شمار مىآيد و از بهترين و روانترين نثرهاى اوست . « نكات » شامل عبارات حكمت‌آميز و كلمات و تعبيرات دل‌انگيز اوست . بيدل پس از 79 سال در 1133 هجرى در خانه‌ى خود واقع در شاه جهان آباد زمانى كه امپراطورى مغولان در هند رو به زوال مىرفت درگذشت . « 1 » - * - از هجوم اشك در گرد ستم خوابيده‌ام * جيب و دامانم ز جوش اين شهيدان كربلاست « 2 »

--> ( 1 ) - ديوان مولانا بيدل دهلوى ، مقدمه با تلخيص . ( 2 ) - همان ؛ ص 307 .