حزين لاهيجى محمد على بن ابى طالب زاهدى گيلانى كه به شيخ على حزين لاهيجى شهرت دارد وى اديب ، عالم و سخن‌سراى شيعى ايرانى است . از اعقاب شيخ زاهد گيلانى است اجدادش در لاهيجان سكونت داشتند ولى پدرش به اصفهان رفت و محمد على در آن شهر تولد يافت . محمد على در 27 ربيع الثانى سال 1103 ه ق در دار السّلطنه اصفهان متولد شد . تحصيلات را از كودكى آغاز كرد و نزد دانشمندان آن شهر منجمله مولانا شاه محمد شيرازى و پدرش به كسب دانش پرداخت و در علوم مختلفه به ويژه حكمت ، عرفان و ادبيات تبحّر يافت و در آنها به تأليف و تدريس اشتغال ورزيد . او اديبى عالم و سخن‌سراى شيعى ايرانى و از شاعران برجسته‌ى سبك هندى است كه باريك‌بينى معنوى ، استوارى لفظى ، دقّت افكار و رقّت گفتار او زبانزد همگان بوده است و شعرش حاوى مضمونهاى بلند عاشقانه است . وى سالهاى بسيارى از عمر خود را در سفر گذراند و سرانجام در هندوستان مقيم گرديد و پس از چندين سال سكونت در دهلى به شهر بنارس رفت و تا آخر عمر در آنجا ماند . حزين كتابى در احوال شاعران به نام « تذكره‌ى حزين » و سرگذشتى از خود با ذكر حوادث ايّام خويش به نام « تاريخ حزين » دارد كه هر دو حاوى اطّلاعات سودمندى است و يكى از بهترين مآخذ تاريخى از يك شاهد عينى درباره‌ى رويدادهاى پايان دوره‌ى صفوى و چگونگى روى كار آمدن نادر شاه افشار و ديگر حوادث آن عصر به شمار مىآيد . حزين در سن 77 سالگى و در سال 1181 قمرى در بنارس از دنيا رفت . تعداد تأليفات او به بيش از پنجاه مىرسد كه از آنهاست : « شرح تجريد » ، « حواشى بر شرح حكمة الاشراق » ، « حاشيه بر الهيات شفا » ، « رساله در شرح هياكل النور » ، « تذكرة المعاصرين » ، « اخبار ابى الطّيب » ، « اخبار خواجه نصير الدين طوسى » ، « مدّة العمر » ، « تاريخ حزين » ، « واقعيات ايران و هند » و . . . كليّات اشعار او شامل قصايد و مقطعات و مثنويهاى صفير دل ، حديقة الثانى ، خرابات ، چمن و انجمن ، مطمح الانظار ، فرهنگ نامه و تذكارات العاشقين است . ديوان اشعارش را در چهار قسمت مدون كرده كه مشتمل بر انواع مختلف شعر است . سخن او متوسط و مقرون به سادگى و روانى و حدّ فاصلى ميان سبك شاعران قديم و سبك هندى است . اخيرا طبع مصحّح و منقّحى از ديوان حزين به كوشش ذبيح اللّه صاحبكار انتشار يافته است . « 1 » - * - 1 طوفانِ خون ز چشم جهان جوش مىزند * بر چرخ نخل ماتميان دوش مىزند يا رب شب مصيبت آرام سوز كيست * امشب كه برق آه ، ره هوش مىزند روشن نشد كه روز سياه عزاى كيست * صبحى كه دم ز شام سيه‌پوش مىزند آيا غم كه تنگ كشيده‌ست در كنار * چاك دلم كه خنده‌ى آغوش مىزند بيهوش داروى دل غمديدگان بود * آبى كه اشك بر رخ مدهوش مىزند

--> ( 1 ) - حزين لاهيجى ؛ زندگى و زيباترين غزلهاى او ، مقدمه با تلخيص . لغت نامه دهخدا ، مقدمه ديوان لاهيجى به تصحيح ذبيح اللّه صاحبكار .