فياض لاهيجى ملّا عبد الرّزاق بن على بن حسين ( گيلانى - لاهيجى ) از اساتيد بزرگ فلسفه و حكمت و كلام دوره صفويه ( قرن يازدهم ) و يكى از شعراى تواناى اين دوره مىباشد . وى يكى از بزرگان حكمت مشاء و اشراق و از متكلّمان و انديشمندان بزرگ فرهنگ اسلامى است . وى در لاهيجان به دنيا آمد و مقدمات علوم را در آن محل ديد . سپس براى ادامه تحصيل به تبريز و كاشان و شيراز و اصفهان مسافرت كرد و بعد از وفات ملا صدرا بقيه‌ى عمر را در قم ماند . ( البته بعد از اينكه بغداد به دست دولت عثمانى سقوط كرد و ظاهرا دوباره در ايام شاه عباس ثانى مصالحه‌اى برقرار شده بود فياض به زيارت عتبات عاليات به بغداد رفت ) و مصدر تربيت و منشأ حيات علمى در آن سرزمين قرار گرفت . علاقه‌ى قلبى فياض به دو تن از اساتيد خود مير محمد باقر داماد و صدر الدّين محمد شيرازى در قصايد و قطعات مدحى او كاملا منعكس است . « فياض » اين لقب را از استادش ملا صدرا گرفته و الحق در قصايد و قطعاتى كه از او مانده به خوبى مىرساند كه قدر و حرمت استاد خود را به نحو اكمل مىدانسته است . فياض لاهيجى و ملا حسين فيض كاشانى هر دو از شاگردان ملا صدرا و به افتخار مصاهرت ( دامادى ) استادشان مفتخر شدند و هر دو نيز لقب « فياض » و « فيض » را از او گرفتند . ويژگى عمده‌ى شعر فياض در بيان رساى قصايدى است كه بوى و رنگ تغزّل و غزل را داراست . او با مهارت و استادى بر الفاظ و معانى مسلّط است و فنون بلاغى و بديعى در شعرش جلوه‌هاى خاص دارد . همچنين يك ويژگى عمده نيز در شعر او خودنمايى مىكند و آن مفاهيم ملامتى در غزل است . فياض مدايحى در توحيد و حكمت و اندرز و عشق و مدح پيامبر اسلام ( ص ) و ائمه معصومين و شاهان و بزرگان صاحب منصب و استادان و شاگردان خود آورده است . در مدح امام حسين ( ع ) قصيده شماره‌ى 14 و تركيب‌بند 4 را سروده ، كه يكى از زيباترين تركيب‌بندها در زبان حال و عزاى سرور شهيدان است كه از تركيب‌بند معروف محتشم كاشانى متأثر بوده است . آثار فياض : « كليات ديوان اشعار » شامل 700 غزل ( 4835 بيت ) ، 37 قصيده ( 3213 بيت ) ، 12 قطعه ( 271 بيت ) ، 4 تركيب‌بند ( 564 بيت ) ، يك ترجيع‌بند ( 152 بيت ) ، يك ساقى نامه ، يك مثنوى و يك معراجيه و 153 رباعى و در مجموع 9902 بيت مىباشد . كتاب « گوهر مراد » كه يك دوره‌ى كامل كلام اسلامى است ، « شوراق » ، « سرمايه‌ى ايمان » و حواشى و رسالات فراوان . آثارى نيز در حكمت و عرفان دارد . او به سال 1052 ه ق . درگذشته است . « 1 » - * - 1 عالم تمام نوحه‌كنان از براى كيست ؟ * دوران سياهپوش چنين در عزاى كيست ؟ نيلى چراست خيمه‌ى نُه توى آسمان ؟ * جيب افق دريده ز دست جفاى كيست ؟ ديگر غمى كه گونه خورشيد را شكست * بر روى مه خراش طف از براى كيست ؟

--> ( 1 ) - ديوان فياض لاهيجى ؛ مقدمه با تلخيص ص 1 - 63 .