بن بكير بن واصل شيبانى كوفي ( متوفى به سال 199 ) كه قبلا دربارهء أو گفت‌وگو كرديم « 1 » . 4 - قطعهء ناقص باقي مانده از روايت محمد بن سلمة بن عبد اللّه الباهلي مفتى ومحدث حرّان « 2 » كه فقط مربوط است به جنگ‌هاى بدر وأحد كه در ضمن روايت قبلي از آن ياد كرده‌ايم . اينك دربارهء روايت أول ودوم گفت‌وگو مىكنيم ولدى الاقتضاء به روايت سوم وچهارم نيز نظر مىاندازيم ، زيرا از اين دو روايت أخير ، جز در موارد معدودى ، نمىتوان براي مقايسه استفاده كرد . ضمنا در اين بحث ، به دو كتاب فارسي ، يعنى ترجمهء فارسي سيره يا سيرت رسول اللّه صلعم وكتاب خلاصهء حاضر كه هر دو بر أساس سيرهء ابن هشام تأليف شده است ، نيز نظر خواهيم داشت . بنابراين ، مرجع ما در اين گفت‌وگو كتاب عربى ودو كتاب فارسي است : سيرة رسول اللّه صلعم ، تأليف عبد الملك بن هشام نحوى ، كه داراى نسبت حميرى ومعافرى است . وبنابراين ، أصلا از مردم يمن بوده ودر بصره نشو ونما يافته وبعدا به مصر رفته ودر آنجا وفات يافته است ( به سال 218 يا 213 ) « 3 » . أو از علماى أدب وانساب به شمار مىآمده ودر تاريخ قوم حمير صاحب تأليف « 4 » بوده است . بنابراين ، برخورد ابن هشام با اخبار منقول از محمد بن إسحاق ، مسبوق به سابقهء شناخت أو از أدبيات عرب وعلم الانساب وعلوم عربى وتاريخ عربستان قبل از اسلام وعلوم حديث بوده است . در عنوان كتاب سيرهء ابن هشام چنين مىخوانيم : « سيرة سيدنا محمد رسول اللّه صلى اللّه عليه وسلم ، رواية أبى محمد عبد الملك بن هشام عن زياد بن عبد اللّه البكائي عن محمد بن إسحاق « 5 » » . اگر چه ابن هشام معمولا در صدر هر روايتي نام ابن إسحاق را بدون ذكر نام بكّائى تكرار كرده است ، در آغاز كتاب نام بكّائى را منحصرا به عنوان واسطه وراوي آورده ، ودر جاى ديگر هم گفته است كه آنچه بكّائى به روايتش اقرار ننموده ، ترك كرده است « 6 » ؛ بنابراين ، در روايت اخبار واجزاى كتاب سيره ، ابن هشام با واسطهء بكّائى از ابن إسحاق روايت كرده است وبس ، مگر در يك مورد « 7 » .

--> ( 1 ) . - مقدمهء كتاب حاضر ، ص 26 ؛ وبه صفحهء 27 مقدمهء سيرت رسول اللّه . ( 2 ) . دربارهء اين شخص - مقدمهء سيرت رسول اللّه ، ص 41 . ( 3 ) . - ص 48 - 54 ، مقدمهء سيرت رسول اللّه . عبد الملك بن هشام يا ابن هشام انصارى ، جمال الدين عبد اللّه بن يوسف النحوي ( متوفى به سال 761 ) مؤلف مغنى اللبيب اشتباه نشود . ( 4 ) . كتاب التيجان ( چاپ حيدرآباد 1347 ) كه بيشتر بر أساس كتاب الملوك المتوجة من حمير ، تأليف وهب بن منبه ، نوشته شده است . ( 5 ) . اين عنوان ، در صفحهء أول سيرهء طبع ووستنفلد ملاحظه مىشود ، همچنين ، - سيرة النبوية ، ج 1 ، ص 1 ، طبع قاهره . ( 6 ) . سيرة النبوية ، ج 1 ، ص 4 ، سطر 18 . ( 7 ) . سيرة النبوية ، ج 3 ، ص 68 ؛ قال ابن هشام وذكر غير زياد عن محمد بن إسحاق .