زياد بن عبد اللّه البكائي أبو محمد العامري از محدثان كوفه بوده كه به سال 182 يا 183 در زمان هارون الرشيد در آن شهر وفات يافته است « 1 » . تاريخچهء زندگانى أو مانند بسيارى از محدثان درست مشخص نيست ، جز آن كه گفته‌اند وى از أهل كوفه ودر روايت مغازى ابن إسحاق موثق بوده « 2 » ، ووى دو بار مغازى خود را به أو املا كرده وبكّائى ، براي آن كه همراه وهم سفر ابن إسحاق باشد ، خانهء خود را فروخته وبدنبال أو به راه افتاده است « 3 » . ولى نمىتوان به آرا وقضاوت‌هايى كه در كتاب‌هاى رجال آمده است اعتماد كرد ، زيرا گذشته از تناقض‌گويىهايى كه در مدح وقدح وجرح وتعديل اشخاص مشاهد مىشود ، در نسبت دادن ايشان به شهر يا ناحية يا گروهى ، معلوم نيست تولد وزيستن اسلاف ايشان ملاك تشخيص بوده است ، يا طي مدارج علمي وكسب شهرت ؟ به هر حال همان درجات وثوقى كه در روايت مغازى ابن إسحاق براي بكّائى وجود دارد ، براي عدهء ديگرى از راويان محمد بن إسحاق نيز ملاحظه مىشود . شايد در مواردى منشأ اين اختلاف نظرها آن باشد كه هر دسته از دانشمندان وعلماى رجال حديث ، بر حسب تمايلات وتشخيص خود ، براي كساني كه از شهر يا مكتب معينى نشأت گرفته‌اند ، امتياز ورجحانى قايل بوده‌اند . از مطالعهء سيرهء ابن هشام ، به اين احتمال دست مىيابيم كه چون ، تا زمان محمد بن إسحاق وحتى شايد تا زمان ابن هشام ، معمول نشده بوده است كه سند اخبار را به طور كامل در صدر روايات نقل كنند ، اخبار سيرهء ابن هشام گاهى با سند كامل وگاهى با سند ناقص وگاهى بدون سند ذكر شده است . ولى از جمله‌اى در روايت يونس بن بكير به اين عبارت مىخوانيم كه مىگويد : كلّ شيء من حديث ابن إسحاق مسند . . . وما لم يكن مسندا فهو قراءة قرئ على ابن إسحاق « 4 » ، چنين مستفاد مىشود كه محمد بن إسحاق هر حديثي را با سند نقل مىكرده واخبارى كه داراى سند نبوده است نزد أو يا براي أو قرائت شده است . بنابراين در روايات منسوب به ابن إسحاق نيز ممكن است رواياتى هم وجود داشته باشد كه فاقد سند بوده است . همچنين ، ملاحظه مىشود كه أكثر رجال سند ابن هشام از مردم كوفه وبصره بوده‌اند وبا واسطهء همين اشخاص است كه أو از علماى مدينه مانند زهرى ويزيد بن رومان نقل خبر كرده است . اما ابن إسحاق ، در غالب موارد ، متكى به قول علما ومحدثان مدينه بوده است كه

--> ( 1 ) . دربارهء بكّائى - مقدمهء سيرت رسول اللّه صلعم ، ص 24 . ( 2 ) . براي اطلاع از آراى علماى رجال دربارهء بكّائى - ابن حجر ، تهذيب ، ج 3 ، ص 375 و 376 . ( 3 ) . مقدمهء سيرت رسول اللّه صلعم ، ص 24 . ( 4 ) . سيرة ابن إسحاق ، تحقيق وتعليق محمد حميد اللّه ، رباط 1396 ، ص 2 ، فقره 2 .