دشواريهاى امام زمانى كه امام عهده‌دار خلافت شد ، كوهى از مشكلات و دشواريها در برابر او بود . همهء اين دشواريها ، به ضميمهء اوضاع آشفتهء سياسى كه پس از قتل عثمان پديد آمده بود ، آينده را تيره و تاريك تصوير مىكرد . در اينجا مرورى بر مشكلات كرده و پس از آن به راه حلهايى كه امام در پيش رو داشت خواهيم پرداخت . پيشاپيش بايد بدانيم براى شخصى چون امام كه بيش از هر كس نسبت به رعايت اصول و فروع حساسيت داشت ، اين مشكلات مطرح بود . زمانى قبل از آن ، هر خليفه به طور موقت و تنها به هدف توسعهء فتوحات ، راهى را گشوده بود . اما اكنون روشن شده بود كه بسيارى از آن راهها بيراهه بوده و زمان اين مطلب را نشان داده بود . به عنوان نمونه ، عمر در تنظيم ديوان ، بنا را بر اصول قبايلى قرار داده بود . اكنون پس از پانزده سال آثار و تبعات منفى اجتماعى و حتى سياسى آن خود را آشكار كرده بود . در اينجا براى آن كه بحث منظم‌تر باشد ، دشواريهاى امام را در چند بعد مطرح مىكنيم : 1 - نخستين مشكل امام مشكل رعايت عدالت اقتصادى بود . در مباحث پيش اشاره شد كه عمر ديوان را بر اساس سوابق اسلامى افراد و تركيب قبايلى قرار داد . كسانى از صحابه كه زودتر اسلام آورده بودند سهم بيشترى مىگرفتند . همين وضعيت در زمان عثمان نيز ادامه داشت . او بذل و بخششهايى خود را نيز آغاز كرد و اين امر سبب شد تا فاصلهء ميان طبقهء غنى و فقير جامعه بيشتر شود . همهء اين اموال مربوط به خمس غنايم ، خراج و جزيه‌اى بود كه از زمينهاى مفتوحه و نيز به صورت سرانه گرفته شده و متعلق به تمامى مردم بود . زمانى كه امام بر سر كار آمد ، تقسيم اين اموال را به صورت تساوى مطرح كرد . دليل امام براى اين كار آن بود كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله چنين مىكرده است . امام در همان سخنرانى نخست خود ، با اشاره به اين نكته كه او تنها به سيرهء رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله عمل خواهد كرد ( و إنى حاملكم على منهج نبيّكم صلى الله عليه و آله ) ، به سياست مالى خود اشاره كرده و فضل مهاجر و انصار را بر ديگران ، برترى معنوى