به اصرار عمر صورت گرفت و امام با وجود مخالفت اوليه آن را پذيرفت . كما اين كه امام همسر أبو بكر ، يعنى اسماء بنت عميس را پس از درگذشت او به عقد خود در آورده و فرزند أبو بكر ، يعنى محمد را در خانهء خويش تربيت كرد . بيعت مردم با امير مؤمنان عليه السّلام كمترين ترديدى وجود ندارد كه امام در دورهء خلافت سه خليفهء نخست ، مشاركت فعال سياسى در امور جارى نداشته و جز مشورتهايى كه در برخى امور قضايى ، و محدودتر از آن در مسائل سياسى در كار بوده ، حضور جدى در صحنهء سياست نداشته است . به عبارت ديگر ، در مجموع تركيب حكومتى خلفا ، امام على عليه السّلام عضويتى نداشته و توان گفت كه دو را دور رهبرى حزب مخالف را عهده‌دار بوده است . پيروزى امام على عليه السّلام پس از عثمان ، تا حدود زيادى ، به معناى غلبهء مخالفان قريش و خط ضد اموى بود . اين مخالفان اولا از حمايت قبايل عراقى و مهاجران مصرى و ثانيا از همدلى و همراهى انصار و مردم بومى مدينه بهره‌مند بودند . تعدادى از مهاجرين نيز كه در رأس آنان عمار بن ياسر بود ، جزو اين گروه به حساب مىآمدند . اينها بخشى از مخالفان عثمان را تشكيل مىدادند . در كنار اينان ، گروهى از خود قريش ، به دليل بىتوجهى عثمان به آنان ، و توجه خاصش به امويان ، در كنار مخالفان قرار داشتند . در رأس اين گروه ، طلحه ، و زبير و عايشه بودند . عمرو بن عاص نيز كه از حكومت مصر معزول شده بود بر ضد عثمان فعاليت مىكرد . البته همهء اينان مدعى آن بودند كه عثمان از سنت رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله فاصله گرفته است . بدين ترتيب ، جهت‌گيرى كلى آن شورش ، بازگشت به سيرهء رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله رعايت عدل و انصاف و عدم ظلم و اجحاف در حق مردم بود . از همان آغاز اعتراضات مردم بر ضد عثمان ، امام على عليه السّلام واسطهء دو گروه و به عبارتى سخنگوى مخالفان و منتقل كنندهء اعتراضات مردم به عثمان بود . با اين حال در اين نقش ميانجىگرايانه خود ، ميانه روى را حفظ كرد . آن حضرت گرچه خود به