اليه الى يوم القيامه . فقلت : فضاع من ذلك شىء ؟ فقال : لا هو عند أهله . « 1 » اى فرزند رسول خدا ! آيا رسول خدا در زمان خودش آنچه را كه لازم بود به مردم ابلاغ كردند ؟ فرمود : آرى هر آنچه را كه تا روز قيامت به آن نياز داشتند ابلاغ فرمود . عرض كردم : آيا چيزى از ميان رفته ؟ فرمود : نه ، پيش اهل بيت آن حضرت باقى است . فشار سياسى بر شيعيان در دوران امامت امام صادق عليه السّلام تنها در دههء سوم قرن دوم هجرى ، آزادى نسبى وجود داشت كه حتى در همان دهه نيز فعاليت‌هاى آن حضرت و شيعيان تحت كنترل بود ، اما پيش از آن ، در دوران امويان ( كه در سال 132 سقوط كردند ) و پس از آن به وسيله منصور عباسى ، شديدترين فشارها عليه شيعيان اعمال مىشد ، به طورى كه جرأت هر گونه ابراز وجودى از آنها سلب شده بود . در روايتى آمده : شخصى از اصحاب ابو جعفر ثانى ( امام دهم ) عليه السّلام از آن حضرت پرسيد : مشايخ ما به علت اختناق شديدى كه در زمان آنها وجود داشت از نقل حديث خوددارى نموده و تنها به نوشتن آن اكتفا كرده‌اند ، اينك آن كتابها در دسترس ما قرار دارد ، آيا ما از اين كتابها مىتوانيم نقل حديث كنيم ؟ امام فرمود : روايات موجود در آن كتابها حق است و از آنها مىتوانيد نقل حديث نماييد . « 2 » روايت فوق گوياى اين حقيقت است كه فشار سياسى بر اهل بيت و شيعيان آنها در دوران مزبور تا چه حد اوج گرفته بود كه مشايخ شيعه حتى مجال نقل احاديث ائمه را نداشتند . اصحاب امام به منظور صيانت خود از گزند منصور ، مجبور بودند به طور كامل تقيّه نموده و مواظب باشند تا كوچكترين بىاحتياطى از آنان سر نزند . اين محدوديت طبع سبب مىشد تا علوم اهل بيت و فتاواى فقهى آنان تا حدودى متروك بماند . ابان بن تغلب به امام عرض كرد : من در مسجد مىنشينم و مردم دربارهء مسائل

--> ( 1 ) . وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 23 ( 2 ) . الكافى ، ج 1 ، ص 53 ؛ وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 58