به طورى كه سنى و شيعهء اين ديار تحت تأثير آن قرار گرفتند . سنيان صوفى علاقه‌مند به امامان شده و در كتابهاى خود از آنان به عنوان امام ياد مىكنند . خواجه محمد پارسا ، از رؤساى برجستهء نقشبنديان ، در « فصل الخطاب » خود ، شرح حال دوازده امام را مىآورد . حافظ حسين كربلائى در « روضات الجنان و جنات الجنان » خود همچنين مىكند . فضل الله بن روزبهان خنجى صوفى نيز كتاب « وسيلة الخادم الى المخدوم در شرح صلوات چهارده معصوم » را مىنگارد . اين اخرى رسما ولايت امامان را مىپذيرد اما با اين شرط كه از خلافت تفكيك شود . « 1 » در اينجاست كه امامان در اين انديشه ، هويت غير سياسى مىيابند گرچه ولايت را دارند . در چنين فضايى صوفى مشهورى همچون ملا حسين كاشفى سبزوارى دست به نگارش كتاب « روضة الشهداء » مىزند . اين كتاب مبناى روضه‌خوانى در دورهء صفويه به بعد مىشود . « 2 » اكنون پرسش اين است : آيا وى انديشهء صوفيانهء خود را در ترويج برداشت صوفيانه از حادثهء كربلا و اصولا شخصيت امام حسين عليه السّلام در اين كتاب آورده است يا نه ؟ پاسخ نمىتواند منفى باشد . مگر كسى مىتواند در تأليف چنين اثرى ، انديشه‌هاى صوفىگرايانهء خود را كنار بگذارد . بايد بدانيم كه از آن پس كتاب يك صوفى سنى مبناى تحليلهاى جارى دربارهء كربلا مىشود و اين تأثير مهمى در تبديل حادثهء كربلا از يك حادثهء سياسى به يك حادثهء غير سياسى اما معنوى و عاطفى با ملاحظات صوفيانه مىشود . نبايد غفلت كرد كه صفويان نيز از تصوف برخاسته بودند و تا سالها دولت آنها صوفى زده بود . فضاى جامعه نيز چنين بود . اين فضا على رغم مبارزات علمى فقها ، تا مدتها پابرجا بود و هيچ‌گاه به طور كامل از بين نرفت . هدف و آگاهى پيشين مسألهء ديگرى كه گويا تأثير ويژه‌اى در بحث برداشت سياسى يا صوفيانه از عاشورا داشته و به نحوى با فلسفهء شهادت ارتباط يافته ، مسألهء آگاهى پيشين از حادثهء كربلا

--> ( 1 ) . نگاه كنيد به : مقدمهء كتاب وسيلة الخادم الى المخدوم ، فضل الله بن روزبهان خنجى ، به كوشش رسول جعفريان ، قم ، كتابخانهء آية الله مرعشى ، 1371 ، ص 29 به بعد . ( 2 ) . در اين مجموعه مقالى مستقل در شرح كتاب روضة الشهداء آمده است .