فاطمه و برادرم حسن را در خواب ديدم كه مىگفتند تو به زودى به سوى ما خواهى آمد . اى خواهر بدون شك و به خدا قسم كه وقت آن نزديك است . همچنين دربارهء شب عاشورا نقل شده كه امام فرمود : پيامبر صلّى اللّه عليه و آله را ديدم كه گروهى از اصحاب همراهش بودند و به من فرمود : يا بنى ! أنت شهيد آل محمد و قد استبشرت بك السماوات و أهل الصفح الأعلى فليكن إفطارك عندي الليلة تعجل و لا تؤخر ، « 1 » فرزندم ! تو شهيد آل محمد هستى . آسمانها و اهالى آسمانهاى اعلى به تو بشارت داده‌اند . تو بايد امشب نزد من افطار كنى ، عجله كرده و تأخير نكن . در يك مورد ديگر از امير المؤمنين على عليه السّلام نقل شده كه بنا به نقل مجاهد در كوفه بر سر منبر فرمود : كيف أنتم إذا أتاكم أهل بيت نبيكم يحمل قويهم ضعيفهم ، چگونه خواهيد بود ، وقتى كه اهل بيت پيامبرتان بر شما وارد شوند در حالى كه قويتر آنها ضعيفتر را بر دوش مىكشد ؟ مردم گفتند ، چه و چه خواهيم كرد . امام سرش را تكان داد و فرمود : توردون ثم تعرّدون ثم تطيعون البراءة و لا براءة لكم . « 2 » اينها نمونه‌هايى بود از آنچه دلالت بر آگاهى امام از واقعهء كربلا قبل از شهادت داشت ، امّا طبيعى است كه نه تنها امام حسين عليه السّلام ، بلكه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نيز در زندگى سياسى خويش ، از عنصر غيب استفاده نمىكرد ، جز در مقام اثبات نبوّت يا امامت ، رفتار پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و ائمه مطابق ارزيابى سياسى موجود بود . اين آگاهى از غيب مواردى است كه خداوند به طريقى آنها را آگاه مىگردانيد - به وسيلهء جبرئيل يا خواب و امثال آن - چرا كه اصل غيب جز در اختيار خداوند نيست . پيشگامى و اسوه بودن پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و امام عليه السّلام مبتنى بر وضع موجود و ارزيابى ظاهرى است ، نه بر غيب . اين مشى تمامى انبيا و ائمه در شرايط طبيعى زندگيشان بوده است . در اينجا بحثهاى تاريخى و كلامى فراوانى شده است كه اين كتاب گنجايش آن بحثها را ندارد و بايد در مقالى مستقل به آنها پرداخته شود . با اين حال ، به اجمال برخى از ابعاد آن را مرور مىكنيم .

--> ( 1 ) . همان ، ج 5 ، ص 181 ( 2 ) . انساب الاشراف ، ج 4 ، ص 82