الشيخ رسول جعفريان
19
حيات فكرى و سياسى امامان شيعه ( ع ) ( فارسي )
المهموم نقل كرده است . « 1 » اما گويا كسى ديگر از اين كتاب خبر نداده است . از ميان آنچه به طور مستقل بر جاى مانده ، مىتوان به كتاب قصص الانبياء از قطب الدين راوندى اشاره كرد كه با تحقيق استاد غلامرضا عرفانيان توسط بنياد پژوهشهاى اسلامى چاپ شده است . اين اثر افزون بر تاريخ انبياء بخشى نيز شامل معجزات آن حضرت ( باب نوزدهم از ص 280 به بعد ) و بخشى شامل احوال رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله است كه باب بيستم كتاب مىباشد و از اين حيث نيز بايد مورد توجه قرار گيرد . راوندى نيز مأخذى براى نوشته خود نياورده و غالبا اسنادى را مىآورد كه در بسيارى از موارد روشن نيست از چه كتابى بر گرفته است . احتمال مىرود كه بخش مهمى از باب بيستم آن از تفسير على بن ابراهيم قمى باشد . پس از راوندى ، كتاب النور المبين فى قصص الانبياء از سيد نعمت الله جزائرى ( م 1112 ) ، به طور ويژه به قصص انبياء پرداخته است . كتابهاى دلائل از قرن چهارم تا ششم بخشى از كتابهاى تاريخى شيعه كتابهايى است كه از اساس براى ثبت معجزات امامان به قصد اثبات امامت آنها نگاشته شده است . طبعا در اين آثار بخشى از زندگى تاريخى امامان نيز درج شده است . از قديمترين آثار در اين زمينه كتاب دلائل الائمه محمد بن مسعود عياشى عالم شيعى اواخر قرن سوم و اوائل قرن چهارم است كه در سمرقند مىزيسته و آثار وى از جمله همين اثر را ابن نديم ياد كرده است . « 2 » اين كتاب بر جاى نمانده است . كتاب الدلائل و المعجزات از ابو القاسم كوفى كه متهم به غلو است نيز در اين زمينه است . همو كتابى با عنوان كتاب تثبيت نبوة الانبياء نوشته است . « 3 » كتابى نيز با عنوان دلائل النبى صلّى اللّه عليه و آله توسط احمد بن يحيى بن حكيم اودى صوفى كوفى نوشته شده است . « 4 » اسماعيل بن على بن بن اسحاق بن ابى سهل بن نوبخت هم كتابى با عنوان كتاب الاحتجاج لنبوة النبى صلّى اللّه عليه و آله نگاشته است . « 5 » دو كتاب با عنوان كتاب الدلائل يكى از ابو العباس عبد الله بن جعفر حميرى و ديگرى از ابو عبد الله محمد بن ابراهيم بن جعفر نعمانى از مصادر ابن طاووس در برخى از آثارش بوده است . « 6 » ابو محمد عبد الباقى بن محمد بصرى از علماى شيعه در قرن ششم كتابى با نام دلائل داشته كما اين كه كتابى هم با عنوان الحجج و البراهين فى امامة امير المؤمنين و
--> ( 1 ) . كتابخانهء ابن طاووس ، ص 486 ( 2 ) . الفهرست ، ابن نديم ، ص 245 ( 3 ) . رجال النجاشى ، ص 266 ( 4 ) . رجال النجاشى ، ص 81 ( 5 ) . رجال النجاشى ، ص 32 ( 6 ) . كتابخانهء ابن طاووس ، ص 227 ، 228 . اربلى نيز موارد فراوانى از دلائل حميرى نقل كرده است . نك : على بن عيسى اربلى و كشف الغمه ، ص 109