مسجد كوفه ، توانست حدود ده هزار نفر را به ميدان جنگ بر ضد عثمانيها بكشاند . « 1 » او پيش از آن نيز در جريان نزاع ابو ذر با عثمان ، از وى دفاع كرده و در هنگام وداع با ابو ذر ، در وقت تبعيد ، به او گفت : از ناحيهء اينان براى تو مسائلى رخ داده كه مىبينى . . . صبر پيشه كن تا رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله را ملاقات كنى ، در حالى كه از تو خوشنود است . « 2 » در بحبوحهء جنگ صفين ، عبيد الله فرزند عمر - كه از دست قصاص امام على عليه السّلام به دليل قتل هرمزان و زن و فرزند ابو لؤلؤ به سوى معاويه گريخته بود - ابلهانه كوشيد تا امام حسن عليه السّلام را بر ضد پدر بشوراند . امام خواسته او را با تندى رد كرد . پس از آن بود كه معاويه گفت : او نيز فرزند پدرش مىباشد . « 3 » امام مجتبى عليه السّلام در صفين مردم را بر ضد سپاه قاسطين بر مىانگيخت . آن حضرت در يكى از سخنانش فرمود : « فاحتشدوا فى قتال عدوّكم معاوية و جنوده فإنه قد حضر و لا تخاذلوا فإن الخذلان يقطع نياط القلوب » . « 4 » در جنگ با دشمنتان معاويه و سپاهش متحد شويد و سستى نكنيد ، چه سستى عصب قلب را قطع مىكند . امام ضمن نامه‌اى نيز كه در آغاز خلافت خود به معاويه نوشتند حقانيت اهل بيت و مظلوميت آنان را از پس از رحلت رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله يادآور شدند . همهء اينها دليل قاطعى است بر اين كه امام معين و ياور پدر در همهء مراحل بوده است . در نقلى آمده است : زمانى أبو بكر بر سر منبر بود ، امام مجتبى عليه السّلام به او گفتند : « انزل عن منبر أبى » ، از منبر پدر من پايين بيا ! در همان لحظه امام على عليه السّلام فرمود : إن هذا لشيء عن غير ملإ منا . « 5 » موضع قاطع امام حسن عليه السّلام در جنگ با معاويه پس از آن كه به خلافت رسيد ، شاهد يگانگى موضع امام با موضع امام على عليه السّلام مىباشد . شدت مخالفت امام با خاندان امويان به اندازه‌اى بود كه مروان در وقت دفن امام مجتبى عليه السّلام اجازهء دفن او را

--> ( 1 ) . وقعة صفين ، ص 15 ؛ العقد الفريد ، ج 5 ، ص 63 ( 2 ) . الحياة السياسيه للامام الحسن عليه السّلام ص 113 ؛ شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد ، ج 8 ، ص 253 ؛ الغدير ، ج 8 ، ص 301 ؛ تاريخ اليعقوبى ، ج 2 ، ص 172 ( 3 ) . وقعة صفين ، ص 297 ؛ شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد ، ج 5 ، ص 233 ؛ مناقب ، ابن شهر آشوب ، ج 3 ، ص 186 : 199 ( 4 ) . وقعة صفين ، ص 114 ( 5 ) . ترجمة الامام الحسن عليه السّلام ابن سعد ، ص 160 ؛ انساب الاشراف ، ج 2 ، ص 26 ؛ ابن سعد ( 219 ) همين نقل را در برخورد امام حسين عليه السّلام با عمر آورده است .