در كنار رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله نداده و گفت : « چگونه عثمان در خارج از بقيع دفن شود اما حسن بن على عليه السّلام در كنار قبر پيامبر عليه السّلام دفن شود ؟ » « 1 » همهء اين موارد نشانگر موضع محكم و قاطع امام مجتبى در ضديت با تفكر عثمانى است . اما همان‌گونه كه گذشت ، به دليل مسألهء صلح و براى مشروع نشان دادن حكومت معاويه ، به تحريف موضع امام پرداخته‌اند . امام مجتبى عليه السّلام و مسألهء امامت از آثار برجاىماندهء نگرش عثمانى در مذهب سنت ، بىتوجهى به خلافت شش‌ماههء امام مجتبى عليه السّلام است كه نه آن را از عهد خلفاى راشدين مىشناسند و نه از دورهء ملوكى محسوب مىكنند . « 2 » در اصل آنها اين خلافت را چندان به رسميت نمىشناسند . اين وضعيت در حالى است كه باقىماندهء مهاجر و انصارى كه در كوفه بودند ، به ضميمهء مردم عراق و نواحى شرق اسلام ، تابعيت از وى را به عنوان خليفهء مسلمين پذيرفتند . اما روشن بود كه شكاف عميقى ميان مسلمانان به وجود آمده و در همين دوره ، معاويه نيز در شام مدعى خلافت بود ، گرچه به قول خود وى ، از ميان انصار تنها يك نفر با او همراه بود . « 3 » آشكار بود كه اصل تجزيه خلافت نه تنها آن زمان پذيرفته شده نبود بلكه تا آخرين عهد تاريخ خلافت ، اين مطلب كه در آن واحد دو خليفه در جهان اسلام وجود داشته باشد ، پذيرفته نشد . در زمانى كه امام مجتبى عليه السّلام بر سر كار آمد ، عراق بدترين شرايط را در قياس با شام داشت . علاوه بر شكستى كه در حكميت براى مردم

--> ( 1 ) . نظم درر السمطين ، ص 205 ؛ روضة الواعظين ، ص 168 ؛ مناقب ، ابن شهر آشوب ، ج 4 ، ص 44 ؛ ذخائر العقبى ، ص 142 ( 2 ) . البته در كتب تاريخ ، معمولا پس از شهادت على عليه السّلام از وى به عنوان كسى كه با بيعت حاضران - در كوفه سر كار آمده ياد مىشود نك : تاريخ الخلفاى سيوطى - مسعودى مىگويد : در بعضى از كتب تاريخ ديده است كه با محاسبه خلافت امام حسن عليه السّلام روايت « الخلافة بعدى ثلاثون سنة » درست مىشود ؛ بعد هم خود با ذكر تاريخ خلافت هر يك از خلفا ، اين محاسبه را نشان مىدهد . مروج الذهب ، ج 2 ، ص 429 ؛ بايد توجه داشت كه عثمانيان كه بانى و باعث مذهب سنت بعدى هستند تا اوايل قرن سوم خلافت امام على عليه السّلام را نيز نمىپذيرفتند . ( 3 ) . طبقات الشعراء ، ص 109 ؛ و نك : الامتاع و المؤانسه ، ج 3 ، ص 170