سال 49 هجرى است ، بسيارى از منابع اتفاق نظر دارند . « 1 » برخى هم سال پنجاه « 2 » و پنجاه و يكم « 3 » را نقل كرده‌اند . دربارهء فضايل امام حسن عليه السّلام روايات فراوانى نقل شده است . راويان اين اخبار عدهء زيادى از عالمان اهل سنت و علماى شيعه‌اند . « 4 » در گذر تاريخ آثارى زيادى نگاشته شده است كه در آنها فضايل اين امام گردآورى شده است ، اما متأسفانه دربارهء رخدادهاى زندگى آن حضرت ، تا اين اواخر كمتر تلاش درخورى صورت پذيرفته بود ، بلكه بيشتر ، همانند بسيارى از مقاطع ديگر ، حوادث آن دوره بدون پژوهش جدى و ارزيابى دقيق و استوار ، بر روى هم انباشته شده است . بسيارى از فضايل روايت شده دربارهء آن امام همام ، حكايت از آن دارد كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله علاقهء وافرى نسبت به اين دو برادر داشته و به طور علنى محبت خويش را نسبت به آنان ابراز مىكرده است . نحوهء ابراز محبت ، همانند پايين آمدن از منبر و بوسيدن آنها و باز بالا رفتن بر منبر ، نشانهء جهت‌دار بودن اين اظهار و ابراز علاقه است . « 5 » افزون بر آن از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله نقل شده كه در وقت اظهار محبت نسبت به امام حسن عليه السّلام فرمود كه شاهدان ، اين ابراز علاقه را به غائبين برسانند . « 6 » و يا مىفرمود : « من او را دوست مىدارم و نيز كسى كه او را دوست بدارد دوست دارم » . « 7 » حضور او در « مباهله » ، و قرار گرفتن او در ميان اصحاب كساء ، نشانهء اعتبار و اهميتى است كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله براى او قائل مىشده است . جالب است كه امام مجتبى عليه السّلام در بيعت رضوان حضور داشته و پيامبر صلّى اللّه عليه و آله با او بيعت كرده است . « 8 » در

--> ( 1 ) . از جمله : الكافى ، ج 1 ، ص 461 ؛ التهذيب ، ج 6 ، ص 39 ؛ المعارف ابن قتيبه ، ص 142 ( 2 ) . اثبات الوصية ، ص 160 ؛ مصباح المتهجد ، ص 732 ( 3 ) . مقاتل الطالبيين ، ص 49 ؛ تاريخ بغداد ، ج 1 ، ص 140 ( 4 ) . در نمونه از اين آثار عبارتند از : « ترجمة الامام الحسن » از ابن عساكر كه در « تاريخ دمشق » وى آمده است ، و ديگرى « ترجمة الامام الحسن » از ابن سعد كه در « طبقات الكبرى » او آمده است . ( 5 ) . نور الابصار ، صص 120 - 119 ، مناقب ابن شهر آشوب ، ج 4 ، ص 24 ؛ نظم درر السمطين ، ص 195 ( 6 ) . المستدرك ، حاكم نيشابورى ، ج 3 ، صص 147 ، 173 ؛ الاتحاف بحب الاشراف ، ص 34 ( 7 ) . ترجمة الامام الحسن عليه السّلام ، ابن سعد ، ص 134 . رأيت رسول الله صلّى اللّه عليه و آله و سلم واضعا الحسن حبوته و هو يقول : من أحبّنى فليحبّه و ليبلّغ الشاهد منكم الغائب و لو لا عزمة رسول الله صلى الله عليه و آله ما حدّثت أحدا شيئا ثم فقد . ( 8 ) . الحياة السياسية للامام الحسن عليه السّلام ، صص 24 ، 44