جنگ با خوارج درست همان زمان كه اشعث بن قيس قرار نامهء تحكيم را براى گروههاى مختلف سپاه مىخواند ، گروهى از سپاهيان ، در برابر او فرياد زدند : « لا حكم إلّا للّه » . « 1 » به گزارش نصر بن مزاحم افرادى از بنى مراد ، بنى راسب و بنى تميم ، با شعار بلند از حكميت رجال در دين ابراز تنفر كرده و گفتند : حكميت تنها سزاوار خداوند است . در ميان مخالفان ، عمرو بن اديّه ( و در نقلى ديگر : عروة بن جدير ) « 2 » به اشعث حمله كرد : شمشير او به آرامى بر اسب اشعث فرود آمد . اندكى بعد از آمدن اشعث نزد امام و اظهار اين كه همهء مردم راضى بودند مگر عدهء كمى از آنها ، فريادهاى لا حكم الا لله ، بلندتر شد . سؤال آنان اين بود : پس تكليف كشتگان ما چيست ؟ خداوند تكليف معاويه را روشن كرده و حكم خدا چيزى جز سركوب سپاه شام نيست . در راه بازگشت از صفين ، مردم به دو گروه تقسيم شده گروهى مخالف حكميت بودند و گروهى ديگر ، آنها را به جدايى از جماعت متهم مىكردند . « 3 » در نزديكى كوفه ، كم كم جماعتى از سپاه جدا شده و به منطقهء حروراء ، در نيم‌فرسنگى كوفه « 4 » رفتند . به همين دليل بعدها ، آنان را حروريه ناميدند . برجسته‌ترين چهرهاى خوارج عبارت بودند از : حرقوص بن زهير تميمى ، شريح بن أوفى العبسى ، فروة بن نوفل اشجعى ، عبد الله بن شجرة سلمى ، حمزة بن سنان أسدى و عبد الله بن وهب راسبى . اينان پس از آن كه امام به كوفه وارد شد نزد امام آمدند و از آن حضرت خواستند تا ابو موسى را براى حكميت نفرستد . امام فرمود : ما چيزى را پذيرفته‌ايم كه نمىتوانيم آن را نقض كنيم . « 5 » همانگونه كه از اسامى اين افراد بر مىآيد ، از مشاهير عراق ، كسى در ميان آنها نبود . بر عكس آنها نوعا از قبايل بدوى همانند بكر بن وائل و بنى تميم بودند . « 6 » بيشتر خوارج از بدويانى بودند كه اصولا از امامت و سياست ، به عنوان امرى فرا قبيله‌اى برداشتى نداشتند . آنها اين گرايش خود را در قالب برداشتى منحرفانه از

--> ( 1 ) . اخبار الطوال ، ص 196 ( 2 ) . انساب الاشراف ، ج 2 ، ص 339 ( 3 ) . انساب الاشراف ، ج 2 ، ص 342 ( 4 ) . تاريخ اليعقوبى ، ج 2 ، صص 191 ( 5 ) . انساب الاشراف ، ج 2 ، ص 359 ( 6 ) . همان ، ج 2 ، ص 350