زاده سعد وقاص بوده ، و بر خلاف موضع او كه در شمار قاعدين بود ، با اطمينان كامل در كنار امام ايستاد تا به شهادت رسيد . « 1 » از ديگر ياران امام كه در صفين به شهادت رسيد ، خزيمه از اصحاب رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله بود كه آن حضرت گواهى او را به جاى دو گواهى پذيرفت ، و به همين دليل به « ذو الشهادتين » مشهور بود . در يكى از آخرين روزهاى جنگ ، نبرد چنان سخت شد كه از نماز صبح آغاز شد و تا نيمهء شب ادامه يافت . در تمام اين مدت ، اشتر به كار تحريك و تحريض سپاه مشغول بود . اين شب را « ليلة الهرير » ناميده‌اند . مجددا جنگ از نيمه آن شب آغاز شد و تا ظهر فردا ادامه داشت . امام ضمن خطبه‌اى فرمود : جز يك نفس از دشمن نمانده است . معاويه و عمرو كه كار را تمام شده مىديدند و احساس كردند كه نمىتوانند به سپاه شام اميد چندانى داشته باشند دست به حيله زدند . فرداى ليلة الهرير ، كه جنگ تا ظهر آن ادامه داشت ، « 2 » پانصد قرآن بر سر نيزه‌هاى شاميان رفت . فرياد بلند بود كه اى گروه عرب ! به زنان و دختران خود بينديشيد ، اگر شما نابود شويد ، فردا چه كسى در برابر روميان و تركان و پارسيان در ايستد ؟ « 3 » اين اقدام سبب شد تا كم كم در ميان سپاه عراق اين ندا شنيده شود كه دشمن حكميت قرآن را پذيرفته است و ما حق جنگ با آنها را نداريم . امام به شدت در برابر اين سخن ايستاد و اعلام كردند كه اين كار ، جز فريب چيزى نيست . صعصعه مىگفت : اقدام معاويه بعد از آنى بود كه شنيد اشعث بن قيس در ليلة الهرير ، از زنان و دختران ياد كرده و اين كه عرب در حال نابودى است . « 4 » نخستين مخالف جدى امام نيز براى استمرار جنگ ، همين اشعث بود . بالا گرفتن اختلاف در ميان سپاه امام كار را سخت دشوار كرد . امام احساس كرد كه ديگر فرمانده نيست بلكه اين مردم هستند كه دستان او را بسته و بر وى امير شده‌اند . با اين حال امام برخاست و فرمود : من سزاوارترين افراد براى پذيرفتن

--> ( 1 ) . اخبار مفصل وى در وقعة صفين آمده است . از جمله نك : صص 356 - 346 ( 2 ) . انساب الاشراف ، ج 2 ، ص 323 ( 3 ) . وقعة صفين ، ص 478 ( 4 ) . همان ، ص 481