بردن هر نوع عقب‌ماندگى در كشور بود . ( 1 ) راويان مىگويند پيامبر صلّى اللّه عليه و آله آن حضرت را از آنچه در روزگار خلافتش از تمرّد بعضى گروهها بر عليه آن حضرت پيش مىآمد ، با خبر ساخته و به آن حضرت فرموده بود كه با آنان بجنگد و آنان را « ناكثين ، قاسطين و مارقين » « 1 » نام نهاده بود . ما ناگزيريم به اختصار ، اشاره‌اى به اين جنگها بنماييم كه زندگى سياسى و فكرى آن دوره را براى ما مجسّم مىسازد ، دوره‌اى كه عواطف بسيارى از افراد ، سرشار از جاه طلبى و قدرت‌پرستى بود . و نيز كينه‌هاى قبايل قريشى بر ضد امام را براى ما بيان مىكند و مسلّما اين حوادث ، به طور مؤثرى در ايجاد فاجعهء كربلا نقش داشتند ؛ زيرا بلاهاى اجتماعى را منتشر ساخته و نسلى فرصت طلب به وجود آورده بودند كه جز به منافع شخصى خود به چيز ديگرى نمىانديشيد . در اينجا به آن مطالب مىپردازيم . ( 2 ) ناكثين « ناكثين » كسانى بودند كه بيعت خود را شكستند و پيمان خود را با خداوند در فداكارى و اطاعت از امام ، بىارزش شمردند و در صحنه‌هاى گمراهى ، روان شدند و در گناه ، غوطه‌ور گشتند چنانچه همهء فقهاى مسلمين بر گناهكارى آنان اجماع دارند ؛ زيرا هيچ بهانه‌اى براى شورش در برابر حكومت قانونى نداشتند ، حكومتى كه به نفع عامهء مردم اقدام مىنمود و عمل به حق محض و عدالت خالص در ميان مسلمين و ريشه‌كن‌سازى عوامل عقب‌ماندگى در كشور را

--> ( 1 ) حاكم ، مستدرك 3 / 139 . تاريخ بغداد 8 / 340 . اسد الغابة 4 / 33 . كنز العمال 13 / 112 ، ح 36367 . مجمع الزوائد 5 / 186 .