« ابن زبير » گفت : لاعرفنك بعد الموت تندبنى * و فى حياتى ما زودتنى زادى « 1 » « پس از مرگ ، مىبينم كه بر من نوحه‌سرايى مىكنى در حالى كه هنگام زنده بودنم ، غذايم را به من ندادى » . ( 1 ) در اينجا سخن در مورد جبههء مخالف به جهت اينكه عثمان اموال دولت را به خود اختصاص داد و آنها را زمانى كه گرسنگى و محروميت همهء مناطق را در بر گرفته بود ، به خاندان و خويشانش مىبخشيد ، بر وى اعتراض نمودند ، به پايان مىبريم . مخالفان با وى معارضه نموده و در مخالفت با وى به شدت عمل كردند ، زيرا وى سنّت خداى را تغيير داد و بنى اميه و خاندان ابى معيط را بر گردن مسلمين تحميل نمود و پستهاى مهم دولت را به آنها اختصاص داد و همهء خيرات سرزمينها را به آنان بخشيد . ( 2 ) انقلاب « انقلاب » تا حد زيادى نتيجهء پختگى اجتماعى بود و حالتى اصلاح طلبانه داشت ، آن گونه كه « علايلى » مىگويد « 2 » ، زيرا نارضايتى گسترده و خشم ، عموميت يافته بود و جلسات و انجمنها دربارهء ستمهاى عثمان و استبداد وى در امور مسلمين و سركوبى نيكان سخن مىگفتند . صاحبان حل و عقد ، فراهم آمدند و به همهء شهرها نامه‌هايى نوشتند و از آنها كمك خواستند و درخواست

--> ( 1 ) ابن كثير ، تاريخ 7 / 163 . ( 2 ) الامام الحسين عليه السّلام .