( 1 ) اين اقدامى كه وى در نظر داشت ، به نظر مىرسد خالى از تأمّل نباشد ؛ زيرا مازاد اموال اغنيا ، اگر به سبب بخششهايى بوده كه فراوان به آنها مىداده ، بدون شك ، از اموال دولت بوده و ضرورت داشت كه به ملى كردن آنها حكم مىنمود تا توازن اقتصادى به وجود آيد و اگر از اموال تجارت بوده - كه گمان نمىكنم چنين باشد - گرفتن ماليات از آنها لازم بوده بدون اينكه آرزوى مصادرهء آنها را بنمايد . ( 2 ) به هر حال ، اموالى كه از فىء و از دريافت جزيه و خراج فراهم مىآيد ، ملكى براى مسلمين است و جايز نبود كه گروهى از مردم را بر گروه ديگرى برترى دهد و بايد به طور مساوى ميان همگان توزيع مىگرديد آن گونه كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله عمل مىفرمود . ( 3 ) سياستهاى داخلى عمر عمر ، كوشيد تا تسلط خود را با زور و خشونت برقرار سازد و به همين جهت ، دور و نزديك از او ترسيدند و شدّت ترسشان تا بدانجا رسيد كه زنى نزد او آمد تا دربارهء مطلبى چيزى از او بپرسد ، آن زن ، باردار بود و از شدت ترس از وى ، دچار سقط جنين شد « 1 » . ( 4 ) عمر ، بسيار سختگير و خشن بود ، خصوصا با هر كسى كه براى خود اهميتى قايل بود . راويان مىگويند : روزى عمر ، مالى را ميان مسلمين تقسيم مىكرد و مردم بر او فراهم آمده بودند ، پس سعد بن ابى وقاص آمد كه سابقهء وى در فتوحات فارس معروف است . سعد ، با فشار بر جمعيت ، توانست خود را به

--> ( 1 ) شرح نهج البلاغه 1 / 74 .