انساب و صنف‌بندى قبايل بر حسب اصل و نسب ، فعال گشتند « 1 » كه اين امر باعث كينه‌توزى موالى بر ضد عربها و دشمنى نسبت به آنها و جستجوى زشتكاريهاى آنان شد و ادعاهاى ملّىگرايى و قوم‌پرستى پديدار گشت در حالى كه اسلام اين پديده را نابود كرد و رابطهء دين را از رابطهء نسب قوىتر دانسته و حاكمان را به مساوات و عدالت ميان مردم با وجود اختلاف آنان در ملّيتها و ديانتها ملزم ساخته است تا شكافى در صفوف جامعه به وجود نيايد . ( 1 ) انتقاد كنندگان اين سياست ، موجى از خشم و انتقاد نزد بسيارى از محققان را پديد آورد كه بعضى از آنان عبارتند از : ( 2 ) 1 - دكتر عبد اللّه سلام : « دكتر عبد اللّه سلام » مىگويد : « نمىدانم كه عمر چگونه اين اقدام را در پيش گرفت و چرا آن را انتخاب كرد ؟ زيرا آن ، اختلافى اجتماعى و اقتصادى را موجب شد . اقدامى است كه رقابت و فخرفروشى را ميان مسلمين به وجود آورد » « 2 » . ( 3 ) 2 . دكتر محمد مصطفى : از جمله كسانى كه اين سياست را انتقاد نمودند ، « دكتر محمد مصطفى هداره » مىباشد كه مىگويد : « تعيين عطايا به اين صورت ، تأثير خطرناكى در زندگى اقتصادى گروه مسلمين گذاشت ، زيرا اندك اندك طبقهء اشرافىها را به وجود آورد كه روزيش فراوان به آن مىرسيد بدون اينكه در برابر اموالى كه دريافت مىداشت ، دست به عملى زده باشد از

--> ( 1 ) العصبية القبلية ، ص 190 . ( 2 ) الغلو و التفرق الغالية فى الحضارة الاسلامية ، ص 251 .