و از حسن سالى يك يا دو روز نام ميبريم ، دور از نقش سازنده‌اش در تاريخ اسلام و فلسفهء صلح و ناآگاه از قهرمانى معنوى و تجلى اخلاق و مبارزه و پارسائى و ايمان و پايداريش . و اينكه گفتم حسن مظلومتر از حسين است سخنى بگزافه نيست كه او هم در زمان خودش مظلوم بود و هم در اين زمان حسين ميفرمود ( الموت خير من ركوب العار ) . او مرگ را بر خوارى و قبول عار برگزيد و چهره بر مصرع خونين شهادت نهاد . ولى حسن در چنان موقعيت سخت و تلخ بود كه بناگزير سنگينى بار خوارى و اتهام را كه از سوى دوستان خيانتكار و دشمنان تبهكارش به او تحميل شد بدوش گرفت و حاضر شد كه او را خوار كنند و خوارگر مؤمنان بخوانند و اين ثقل طاقت‌فرساى تهمت و خفت را مردانه و شجاعانه تحمل كند تا راه براى انقلاب فرداى برادرش بازشود نبرد با معاويه نيرنگباز كه در زير نقاب ايمان و اسلام پنهان شده و نقش خليفه اللهى بر چهره گرفته بود كارى ناممكن بود به حدى كه حتى ذو الفقار مرحب كش على هم نتوانست اين نقاب سفت و سخت را پاره كند و نزديكترين ياران على فريب دغلبازى اين اهريمن فرشته‌نما را خوردند و اكنون حسن ميخواست به همراه گروهى فريبخوار و نادان و سست پيمان و بىايمان با اين عنصر فريبكار بجنگد و مسلماً در اين نبرد روياروى نه تنها شكست با حسن بود بلكه با اسلام و دين خدا بود . پس يك رهبر تاكتيكى بيدار با يك استراتژى مدبرانه بايد از برابر چنين دشمنى كنار رود و ميدان را دور بزند و بدشمن مجال استراحت بدهد تا لباسش را درآورد و نقابش را بيندازد و زشتىها و پستىهايش را نمودار كند و بعد اگر خود فرصت نداشت بدست امام ديگر بر چهرهء بىنقاب دشمن بتازد و دهان گنديده‌اش را در هم كوبد