برادر حجّاج بن يوسف ثقفى ، در نه فرسخى جنوب اصطخر ، در وقت طلوع برج سنبله بناى شهر شيراز گذاشته شد و اين شهر روز بروز از رونق اصطخر كاست . « 88 » آنچه از نوشتهء جغرافيدانان قرون اول اسلامى دربارهء اصطخر به دست مىآيد ، اين است كه اصطخر در آن زمان بسيار وسيع بوده ، اصطخرى در مسالك الممالك مىنويسد : اصطخر شهرى است بزرگ ، چند اردشير خوره باشد به بزرگى ، و به اردشير خوره شهرهاست چون شيراز و سيراف ، . . . تا حيث يزد بزرگتر نواحى اصطخر باشد سه جايگاه مسجد آدينه دارد . كثه ميبد و نايين و بهره ، مقدار ناحيت اصطخر شصت فرسنگ باشد ، ابرقو شهرى است اقليد و سرمق دو پارهء شهرند و به پارسى كليد و سرمه خوانند . . . « 89 » مسافت بين شيراز تا اصطخر دوازده فرسنگ و وسعت اين شهر يك ميل بوده است . « 90 » ابن حوقل در قرن چهارم از خراب شدن با روى شهر اصطخر سخن مىگويد و از دروازه‌اى به نام دروازه خراسان نام مىبرد « 91 » كه احتمالا علت نامگذارى آن به دروازه خراسان ، به اين دليل بوده كه در مسير راه خراسان قرار داشته است . ابن حوقل نيز از وسعت اصطخر ياد مىكند و يزد كه بزرگترين ناحيهء آن كثه و ميبد ، نايين و فهرج ( بهره ) و همچنين رودان كه جزء كرمان بوده است و سپس جزء فارس شده و ابرقوه و چند شهر ديگر را از نواحى اصطخر مىشمارد . « 92 » ابركوه ( ابرقوه ) همچنان كه گفته شد ، ابركوه يا ابرقوه يكى از توابع و نواحى شهر قديمى اصطخر

--> ( 88 ) - ابن بلخى ، فارسنامه ، ص 132 ؛ اصطخرى ، مسالك الممالك ، ص 111 ؛ آربرى مىنويسد : نام شيراز را در كشفيات باستان‌شناسى ، به صورت ) Shira - its - ish ( ، آمده است . ر . ك . به : آربرى ، شيراز ، ص 40 . ( 89 ) - اصطخرى ، مسالك الممالك ، ص 8 - 97 . ن . ك . به : اطلس تاريخى ايران ، نقشهء شمارهء 8 ، 9 ، 10 . ( 90 ) - اصطخرى ، مسالك الممالك ، ص 115 ؛ اعتماد السلطنه ، مرآت البلدان ، 1 / 103 ؛ ابن حوقل ، صورة الارض ، ص 194 . ( 91 ) - ابن حوقل ، صورة الارض ، ص 194 . ( 92 ) - همان ، ص 36 .