بوده است . ابن حوقل ابرقوه و يا ابرقويه را شهرى مستحكم به اندازهء يك سوم شهر اصطخر با بازارهاى معمور و آباد در قرن چهارم توصيف مىكند . « 93 » ابرقوه در شمال قريه بيذ ( ده بيد ) در نيمهء راه اصطخر و يزد واقع شده . « 94 » مقدسى از مسجدى نيكو در اين شهر سخن گفته است « 95 » و حمد اللّه مستوفى در خصوص اين شهر مىنويسد : ابرقوه را در ابتدا بر دامنهء كوهى ساخته بودند و به آن « بركوه » مىگفتند و بعد از آن بر صحرايى كه هم اكنون است شهر را ساختند . وى مىنويسد : در ابرقوه « جهودى » چهل روز اگر بماند ، نماند ، و بدين سبب جهود در آنجا نيست و اگر از جاى ديگر به مهمى به آن موضع روند بعد از چهل روز معاودت كنند . در آنجا سروى است كه در جهان شهرتى داشته و درخت سروى در ايران زمين مثل آن نيست . « 96 » آثار تاريخى ابرقوه در شهر ابرقوه و حومهء آن آثار تاريخى دوران مختلف مشاهده مىشود ، از جمله ، مسجد جامع ابرقوه ، « 97 » مقبرهء حسن بن كيخسرو ( مزار طاووس الحرمين ) قطبيّه ، منارهء سر در ، مسجد حاجى كامل امامزاده احمد بن موسى بن جعفر عليه السّلام ، مسجد امامزاده احمد ، گنبد على ، و مسجدى موسوم به مسجد بيرون ، بناى مزارى مشهور به پيرسك يا پير صدق و سرو پشت آسياب ، بناهاى تاريخى در كوه صفه و « 98 » . . .

--> ( 93 ) - ابن حوقل ، صورة الارض ، ص 50 . ( 94 ) - لسترنج ، جغرافياى تاريخى سرزمينهاى خلافت شرقى ، ص 305 . ( 95 ) - مقدسى ، احسن التقاسيم ، ص 457 . ( 96 ) - حمد اللّه مستوفى ، نزهة القلوب ، ص 200 ، همچنين نگاه كنيد به : اصطخرى ، مسالك الممالك ، ص 129 ؛ ابن بلخى ، فارسنامه ، ص 81 و 84 . ( 97 ) - قدمت مسجد جامع ابرقوه به سال 738 ه . ق مىرسد . ( 98 ) - جهت اطلاع بيشتر ر . ك . به : ايرج افشار ، يادگارهاى يزد ، 1 / 335 و 360 ؛ آن دره گدار ( و ديگران ) ، آثار ايران ، 3 / 226 ؛ حسين بن على كاتب ، تاريخ جديد يزد ، ص 53 ، 95 ، 124 ، 246 ، 255 ، 264 ؛ ابن حوقل ، صورة الارض ، ص 56 - 49 ؛ زركوب شيرازى ، شيرازنامه ، ص 22 ، 85 ، 9 - 117 ؛ ابن بلخى ، فارسنامه ، 1 / 121 ، 124 ، 164 ؛ فسائى ، فارسنامه ، 59 - 54 ، 310 - 295 ، 367 ، 371 ؛ يادگارهاى يزد ، 2 / 867 ، 899 ، 1238 ، 1243 ، 1244 ، 1246 ، 1266 ؛ مصطفوى ، اقليم پارس ، 6 - 2 و 327 - 331 .