در امان نگاه دارد . اين عوامل يعنى انتقام و ايمنى به گونه‌اى كام او را شيرين ساخته بود كه تلخى و سوزش زخمهاى تيغ پنهان را احساس نمىكرد . اما هنگامى كه طعم آن شيرينى پايان پذيرفت جلوه‌هاى تلخى تيغ پنهان ، ظاهر شد و مأمون دريافت كه ولايتعهدى عملا نه تنها سپرى بلاگير نبوده ، بلكه به عاملى براى نفوذ شخصيّت علمى و معنوى امام على بن موسى الرضا عليه السّلام در جامعه و حتى در ميان مخالفان مذهبى و ساير اديان و فرق اسلامى در مناظراتى كه عمدتا از سوى مأمون برگزار مىگرديد « 72 » تبديل شده است ، تا جايى كه اين نفوذ در ميان پيكرهء حكومت او نيز به چشم مىخورد . از سوى ديگر مأمون با ولايتعهدى امام على بن موسى الرضا عليه السّلام پلهاى پشت سر خود را ويران كرد و زمانى كه از حوادث بغداد آگاه شد و دانست كه سياستهاى جاه طلبانهء فضل بن سهل و برادرش كه از بغداد تصويرى آرام و مطيع ترسيم كرده بودند ، دروغين است چاره‌اى جز بازگشت از مواضع اوليّه براى خود نديد ، اما لازم بود اين بازگشت تدريجى باشد ، چرا كه او مىخواست همانطور كه در آغاز بتدريج علم گرايش به علويان را بالا برده بود ، آن را به تدريج پايين آورد . بنابراين ابتدا فضل بن سهل را در حمام سرخس تيغ زد و از بيم افشاى سياست خود نسبت به فضل بن سهل و برادرش كه منشأ قدرت سياسى و نظامى بودند مجريان طرح قتل فضل بن سهل را كه به قول طبرى چهار تن از عاملان و خدم و حشم خود او بودند ، گردن زد . « 73 » شرايط روحى مأمون بىشك در اين زمان به يك شكست خورده‌اى مىماند كه مىپنداشت فاتحانه از ميدان بازگشته است و در افق آرزوهايش سرابى يافته بود به وسعت قلمرو غربى حكومتش و در پشت سرش سايهء هولناكى از اقتدار علويان كه هم اينك خراسان ( ايران ) را پايگاه خود قرار داده بودند . او عميقا دريافته بود كه

--> ( 72 ) - جهت اطلاع از چگونگى برپايى مناظرات و همچنين مضامين آنها . ر . ك . به : شيخ صدوق ، عيون اخبار الرضا عليه السّلام ، 2 / 448 - 427 ، 7 - 476 ؛ مجلسى ، بحار الانوار ، 12 / 260 - 236 ؛ شيخ مفيد ، الارشاد ، 2 / 251 ؛ شيخ عباس قمى ، منتهى الآمال ، ص 326 ، 341 - 329 ؛ مقدّس اردبيلى ، حديقة الشيعة ، ص 653 . ( 73 ) - طبرى ، تاريخ طبرى ، 11 / 1027 ؛ ابن شهرآشوب ، مناقب آل ابى طالب ، 3 / 478 ؛ مسعودى ، اثبات الوصية ، ص 207 ؛ ابن مسكويه ، تجارب الامم ، 6 / 443 .