است . « 53 » از ميان تذكره‌نويسان معاصر كه متأسفانه بىهيچگونه سند و مأخذى « 54 » ماجراى ولايتعهدى و شهادت امام على بن موسى عليه السّلام را تحليل كرده ، جواد فاضل است وى از جمله كسانى است كه عميقا معتقد است قصد مأمون از ولايتعهدى امام كاملا خالصانه بوده و بشدّت منكر دست داشتن مأمون در قتل امام مىشود و آن را به آل عباس نسبت مىدهد و با ارائهء ده دليل كه گاه فاقد ارزش تاريخى است مىكوشد مأمون را از اين اتّهام مبرا كند . او در جايى مىگويد : وقتى ما از عبد اللّه بن مأمون ياد مىكنيم نام يك شخصيت عظيم تاريخى را به زبان مىآوريم . . . او كودك و يا ديوانه نبود كه يك روز پسر عم عالى مقام خود ، امام على بن موسى الرضا عليه السّلام را به ولايتعهدى خويش برگزيند و روز ديگر مسمومش سازد . . . پس اين اقدام از جانب مأمون جز از ارادت و محبّت شديد او نسبت به امام رضا مايه نمىگيرد و خيلى عجيب است كه گفته شود مأمون در عين ارادت و محبّت نسبت به امام رضا كمر به قتلش بسته و خون پاكش را بر خاك ريخته باشد . . . آيا مع هذا سزاوار بود مردى مانند مأمون احمقانه شخصيت شريف و عزيز و در عين حال آرام و بىسر و صدايى ( ؟ ) مانند على بن موسى الرضا عليه السّلام را جبرا به ولايتعهدى برگزيند و بعد خائنانه زهرش بدهد . . . مأمون دوستان و دشمنان خود را خوب مىشناخت و مىدانست كه اگر علويهاى عربستان ( ؟ ) دسته‌جمعى بر ضدش نهضت كنند شخص على بن موسى الرضا اهل اين نهضتها نيست ( ! ! ! ) خيلى بعيد است كه مردى شيعى مذهب ( مأمون ) بدون هيچ علت و سببى امام خود على بن موسى الرضا را به قتل برساند و در اين جنايت فظيع و فجيع هيچ هدف مادى و معنوى هم نداشته باشد . . . زهرى كه به كام امام ريخته شد در دانه‌هاى انگور دوانيده شده بود و گفته مىشود كه فشردهء انار را با زهر درآميخته بودند . قاتل

--> ( 53 ) - به نقل از مجلسى ، بحار الانوار ، 12 / 7 - 286 . وى در ادامهء طرح اين موضوع ، نظريهء اربلى را رد مىكند . ( 54 ) - آنچه مسلّم است منشأ تحليل اين تذكره‌نويس استدلالى است كه بعضى از جمله اربلى در كشف الغمة به نقل از ابن طاووس كرده‌اند و حتما اين دو مأخذ نيز به پيروى از آنچه ابن جوزى در تذكرة الخواص آورده مىباشد . ( در اين باره بيشتر سخن خواهيم گفت ) .