حضرت پرسيده مىنويسد حضرت فرمود : چه چيز جدّم امير المؤمنين على عليه السّلام را واداشت كه داخل در شورا شود ؟ « 16 » فتال نيشابورى در روضة الواعظين و شيخ مفيد در الارشاد در ادامهء مناظرهء امام رضا عليه السّلام با مأمون مىافزايند : مأمون بعد از امتناع آن حضرت گفت : عمر بن خطاب شش تن را اعضاى شورا قرار داد كه يكى از ايشان جدّت امير المؤمنين بود و حكم كرد هر يك از ايشان مخالفت كند گردنش زده شود . اكنون تو نيز چاره‌اى ندارى و بايد آنچه از تو مىخواهم بپذيرى و هيچ راه گريزى از آن نمىبينم . . . « 17 » مراسم ولايتعهدى سرانجام بعد از آنكه حضرت به اجبار ولايتعهدى را پذيرفت ، مأمون طى مراسمى واليان ، كارگزاران حكومتى ، فرماندهان لشكر ، قاضيان و بزرگان را جمع كرد تا با حضرت بيعت كنند . مأمون ابتدا به فرزندش عباس دستور بيعت داد . حضرت رضا عليه السّلام دست خود را بلند كرد به گونه‌اى كه پشت آن مقابل چهرهء خودش و كف آن پيش روى مردم بود . مأمون گفت دست خود را براى بيعت دراز كن . حضرت فرمود رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله اين چنين بيعت مىكرد و عباس پسر مأمون چنان بيعت كرد كه دست آن حضرت بر روى دست او قرار گرفت و مردم نيز همان گونه بيعت كردند . سپس شاعران و سخنوران در فضايل آن حضرت و اقدام مأمون داد سخن دادند . « 18 » آنگاه مأمون از امام عليه السّلام خواست تا براى مردم سخن بگويد ،

--> ( 16 ) - شيخ صدوق ، عيون اخبار الرضا عليه السّلام ، 2 / 380 . ( 17 ) - فتال نيشابورى ، روضة الواعظين ، ص 370 ؛ شيخ مفيد ، الارشاد ، ص 291 . ( 18 ) - دعبل خزاعى و ابى نواس از جمله شاعرانى بودند كه در مجلس ولايتعهدى در مدح حضرت على بن موسى الرضا عليه السّلام قصيده سرودند . جهت اطلاع از قصايد آنها ر . ك . به : عيون اخبار الرضا عليه السّلام ، 1 / 3 - 381 . همچنين نگاه كنيد به عطاردى ، اخبار و آثار امام رضا عليه السّلام ، ص 140 ؛ مقدسى اردبيلى ، حديقة الشيعة ، ص 643 ؛ فتال نيشابورى ، روضة الواعظين ، ص 373 ؛ شيخ مفيد ، الارشاد ، ص 290 ، 293 ؛ مجلسى ، بحار الانوار ، 10 / 116 به بعد ؛ احمد امين ، ضحى الاسلام ( پرتو اسلام ) ، ترجمهء عباس خليلى ، 2 / 2 - 170 ؛ عبد اللّه رازى ، تاريخ ايران ، ص 219 ، 519 ؛ فليپ حتى ، تاريخ عرب ، ترجمهء ابو القاسم پاينده ، 1 / 383 ؛ احمد امين ، ضحى الاسلام ، 1 / 75 ، 125 ؛ ابن قتيبه دينورى ، طبقات الشعراء ، ص 522 ؛ نخجوانى ، تجارب السلف ، ص 142 ، 172 ؛ صادق آيينه‌وند ، ادبيات انقلاب در شيعه ، 2 / 68 ، 137 ، 155 ، 484 ؛ ابن نديم ، الفهرست ، ص 266 ، 268 .