ولايتعهدى طراح ولايتعهدى بعضى مورّخان طرح و انديشهء اوّليهء ولايتعهدى را از جانب فضل بن سهل ذو الرئاستين دانسته‌اند و مشهور اين است كه چون فضل بن سهل نسبت به علويان متمايل بود از اين رو قصد داشت حكومت را از عباسيان به علويان منتقل كند همچنان كه ابو مسلم خراسانى حكومت را از بنى اميه گرفت و به بنى عباس سپرد . ابو على حسين بن احمد سلامى در كتاب اخبار خراسان مىنويسد : فضل گفت : كار من با كار ابو مسلم خراسانى اگر مقايسه شود چگونه است ؟ يك نفر گفت : ابو مسلم خلافت را از يك قبيله به قبيله‌اى ديگر منتقل كرد ، ولى تو از برادرى به برادر ديگر منتقل كردى ( از امين به مأمون ) و خودت مىدانى كه اين دو چقدر با هم فرق دارد . فضل گفت : من هم از يك قبيله به قبيله‌اى ديگر انتقال خواهم داد . بعد مأمون را واداشت تا على بن موسى الرضا عليه السّلام را وليعهد خود كند و به همين جهت مأمون بيعت برادر خود « مؤتمن » را از بين برد و با حضرت رضا عليه السّلام بيعت كرد . « 1 » قطع نظر از انگيزه و هدف فضل بن سهل از طرح ولايتعهدى امام على بن موسى الرضا عليه السّلام و نقش مؤثرى كه وى در اين ماجرا داشت ، بايد گفت كه طراح اوليهء ماجراى ولايتعهدى شخص مأمون بود ، اين موضوع در شرايطى بحرانى ، زمانى كه مأمون در مبارزه با امين كاملا نااميد شده بود به فكر او خطور كرد و به گونه‌اى كه

--> ( 1 ) - مجلسى ، بحار الانوار ، 12 / 131 - 130 .