جليل عرفان منش
117
جغرافياى تاريخى هجرت امام رضا ( ع ) از مدينه تا مرو ( فارسي )
را به دامغان و يا آهوان و آنچه در علّت نامگذارى آن ذكر شده در منابع قديم نيافتم ولى از آنجا كه دامغان به لحاظ جغرافيايى در خط سير حركت حضرت رضا عليه السّلام واقع شده گذر آن حضرت از اين منطقه محتمل به نظر مىرسد . راه قديم نائين تا خراسان بنابر گفتهء جيهانى در اشكال العالم ، راه نائين به خراسان در زمان خودش از طريق طبس بوده ، منازل و مناطقى كه جيهانى در سال 320 هجرى از آنها نام مىبرد ، امروز بجز چند مورد ناشناختهاند . شرح منازل برابر نقل جيهانى بدين شرح است : از نائين تا « بونه » مزرعهاى است و در آنجا دو كس ساكن و در آن چشمهء آبى است و يك منزل « 94 » . از بونه ( مزرعهاى در كنار بيابان ) تا « خرمق » « 95 » را راه سه ده خوانند ، يكى را « بياق » گويند و ديگرى را « خرمق » و سيم را « ارايه » و آن را از حساب خراسان دادند و در آنجا درخت خرما و كشت و چشمههاى آب و چهارپايان باشد و در هر سه ديه هزار مرد بود و به يكديگر چنان نزديكاند كه يكديگر را توانند ديد . از خرمق تا « نوخانى » چهار منزل و در هر سه فرسنگ يا چهار فرسنگ گنبدى است و حوضى از آب باران ، « 96 » از نوخانى تا « رباط حوران » يك منزل ، از رباط حوران تا دهى كه آن را « آتش كوهان » « 97 » گويند يك منزل « 98 » از آتش كوهان تا « طبس » « 99 » يك
--> ( 94 ) - از نائين تا مزرعهاى كه بر كنار بيابان است يك مرحله است . اصطخرى ، مسالك الممالك ، ص 187 . ( 95 ) - جرمه ، همان . ( 96 ) - هر سه يا چهار فرسنگ گنبدى و بركهاى آب باشد . همان . ( 97 ) - آتشگهان ، همان . ( 98 ) - يك مرحلهء سبك ، همان . ( 99 ) - و اگر خواهند از نوخانى به « دسكروان » روند يك مرحله ، و از آنجا تا « بن » يك مرحله و از آنجا تا « ترشيز » دو مرحله و از آنجا تا نيشابور پنج مرحله ، و راههايى به « ديه كردى » ( ده كردى ) جمع شود بر سه فرسنگى طبس كه دهى بزرگ است ، مردى هزار در اين ده باشند . همان .