جليل عرفان منش
110
جغرافياى تاريخى هجرت امام رضا ( ع ) از مدينه تا مرو ( فارسي )
بوده و بر اثر كثرت استعمال « مسجد قديمان » نام گرفته « 56 » ، از كهنترين مساجد جامع معروف نائين است و قبل از ظهور اسلام در ايران ، اين مسجد آتشكده بوده است . « 57 » قدمگاه ، در ضلع جنوب شرقى مسجد به شكل مثلث است كه يك متر از زمين ارتفاع دارد و اطراف آن را نردهء چوبى نصب كردهاند . نقش پايى بر روى سنگ به چشم مىخورد كه قدر مسلم به عنوان يادگار از ورود و توقف آن حضرت در اين مكان ساخته شده است . صاحب كتاب تاريخ نائين معتقد است كه حضرت رضا عليه السّلام در اين مسجد نماز گزارده است « 58 » و علاوه بر آن از مسجد و حمّام امام رضا عليه السّلام در محلهء گودالو يا محلهء سنگ نائين نام مىبرد كه حضرت عليه السّلام در آنجا نماز گزارده و استحمام فرمودهاند . « 59 » بلاغى در تاريخ نائين مىافزايد : از مجموع اين آثار و جهات تاريخى ديگر معلوم است در همان سفرى كه حضرت رضا عليه السّلام از مدينه به مرو تشريف فرما شدهاند نائين در مسير راه آن حضرت بوده است ، ولى به نقل از شيخ صدوق مىنويسد : حضرت رضا عليه السّلام در نيشابور وارد شده به محلهء قزوينيها و در آنجا حمّامى بود و چشمهاى كه آبش كم شده بود و آن چشمه چند پله در گودى بود ، حضرت تشريف برد در ميان آن چشمه و غسل كرد و نماز خواند و فعلا هم مردم ميان آن چشمه مىروند و به قصد تبرّك غسل مىكنند و از آن مىآشامند و در پشت آن چشمه نماز مىخوانند و حوائج خود را از خداوند مىخواهند و مستجاب مىشود و آن چشمه معروف است به « عين كهلان » . صاحب منتخب التواريخ در ص 552 مىنويسد : محتمل است كه چشمه همان قدمگاه باشد و آن چشمه معروف به حمام الرضا عليه السّلام است . سحاب ، در زندگانى حضرت على بن موسى الرضا عليه السّلام مىنويسد : اگر چه امروز ، از نيشابور تا قدمگاه فاصله زياد است ولى بعيد نيست نيشابور آن روز در نهايت آبادى و پرجمعيّتى بوده و دامنهء آن تا قدمگاه گسترش داشته است و آنجا يكى از محلات شهر به شمار مىآمده است . « 60 » بلاغى
--> ( 56 ) - همان ، ص 59 . ( 57 ) - همان ، ص 11 . ( 58 ) - تاريخ نائين ، 1 / 79 و 2 / 9 - 58 . ( 59 ) - همان ، 1 / 230 و 2 / 6 - 15 . ( 60 ) - بلاغى ، تاريخ نائين ، 2 / 230 ، 231 ، 233 .