جليل عرفان منش

100

جغرافياى تاريخى هجرت امام رضا ( ع ) از مدينه تا مرو ( فارسي )

منابع جديد ، از ورود حضرت به شهر يزد مطالبى بيان كرده‌اند . « 6 » و به نظر مىرسد كه اين كوير و بيابان ، در منطقه‌اى كه در منابع به « اقليم هفدهم » معروف است واقع شده باشد ، زيرا در منابع جغرافيايى مسير راه فارس به خراسان را از اين بيابان كه امروزه شهر يزد در ميان آن واقع شده است ذكر كرده‌اند . بيابان ميان فارس و خراسان جغرافيدانان قديم از منطقه‌اى به نام « اقليم هفدهم » كه منطقه‌اى ميان فارس و خراسان است نام مىبرند كه زمانى متعلق به هيچ كدام از ولايتها نبوده و در توصيف اين منطقه و راههاى ناامن و خطرناك آن اطلاعات ارزنده‌اى ارائه مىدهند . حدود اين منطقه از جانب مشرق ، مكران و بخشى از سيستان و مغرب آن منتهى به قومس ، رى ، قم و كاشان بوده و از جانب شمال به بخشى از سرزمين خراسان ، قسمتى از سيستان و از جانب جنوب ، به كرمان و فارس و قسمتى از اصفهان منتهى مىشده است . « 7 » اصطخرى و جيهانى از جغرافيدانان قرن چهارم هجرى مىنويسند : اين بيابان از بيابانهاى سرزمينهاى اسلامى جدا است و بر خلاف بيابانها و باديه‌هاى نجد ، تهامه ، حجاز و يمن كه اعراب در آنجا خانه و كاشانه دارند و مردمان در آنجا زندگى مىكنند ، كسى در اين بيابان زندگى نمىكند و مردمان آنها كم و دزدان و راهزنان آن بسيار است . « 8 » جيهانى سبب اين وضعيت را چنين مىداند كه اين بيابان به يك مملكت تعلق ندارد به همين دليل راه‌دارانى كه امنيّت را در اين منطقه برقرار كنند وجود ندارند . وى مىافزايد اگر دزدى از يك مملكت بيايد و دزدى كند و به مملكت ديگرى برود

--> ( 6 ) - سيد حجّت بلاغى ، تاريخ نائين ، 2 / 6 - 235 ؛ مسند الامام الرضا عليه السّلام ، 1 / 184 ؛ ابو القاسم سحاب ، زندگانى حضرت رضا عليه السّلام ، ص 245 به نقل از مطلع الشمس . ( 7 ) - جيهانى ، اشكال العالم ، ص 155 ؛ لسترنج ، جغرافياى تاريخى سرزمينهاى خلافت شرقى ، ص 345 . ( 8 ) - اصطخرى ، مسالك الممالك ، ص 184 ؛ جيهانى ، اشكال العالم ، ص 155 .