ويلفرد مادلونگ ( مترجم : نمايى / قاسمى / مهدوى / ضابط )
145
جانشينى محمد ( ص ) ( فارسي )
نيست عايشه چنين نامههايى را عليه سومين كس از خلفاى راشدين نوشته باشد . مطمئنا دشمنى روزافزون عايشه با عثمان فقط انگيزه شخصى نداشت . او كه ام المؤمنين و دختر خليفهء اول بود ، براى حفظ اصول اساسى خلافت كه پدرش بنياد نهاده بود ، نيز احساس مسئوليت مىكرد . او مىديد كه در زمان عثمان ، خلافت قريش بسرعت به يك پادشاهى موروثى به نفع خاندان اموى تبديل مىشود . عثمان در زمان بحران به ديدار ام المؤمنين آمد و از او نظر خواست . بر طبق نامههاى خود عثمان به حاجيان شامى و مكى ، عايشه به او گفت كه بايد عمر و عاص و عبد اللّه بن قيس ( ابو موسى اشعرى ) را به ولايت بگمارد و معاويه و ( عبد اللّه بن عامر ) بن كريز را در مقام خود نگاه دارد . معاويه كه از سوى خليفه پيشين به مقام خود منصوب شده بود ، به خوبى بر قلمرو خود حكومت مىكرد و سپاهيانش از او راضى بودند ، از عثمان خواسته بودند كه عمرو را نيز به حكومت پيشين خود بازگرداند ، چرا كه سربازان او هم از او راضى بودند و بر سرزمينش خوب حكومت مىكرد . « 1 » نام بردن از معاويه در اينجا شايد شگفتانگيز باشد . اين امر را مىتوان نشانهء آن دانست كه سوء ظنهايى ، به احتمال زياد بىدليل ، وجود داشت كه عثمان ممكن است حتى كسى همچون معاويه را ، كه روابط نسبتا سردى با او داشت ، نيز بر كنار و فرد مورد نظر خود را جايگزين وى كند . مطمئنا عثمان هم از او و عبد اللّه بن عامر به اين دليل نام برد كه نشان دهد تا جايى كه مىتواند خواستههاى عايشه را برآورده مىسازد . او ابو موسى اشعرى را نيز پيش از ديدار با عايشه ، تحت فشار كوفيان دوباره به حكومت منصوب كرد . امّا مضمون اصلى درخواستهاى عايشه ، شكستن انحصار امويان در فرمانروايى بر سرزمينهاى فتح شده بود كه آشكار بود در جهت تضمين و حفظ خلافت در بين امويان انجام مىگرفت . بويژه انتصاب مجدد يكى از منتقدان جدى و مخالفان سرسخت عثمان يعنى عمرو عاص مىتوانست عامل قدرتمندى در مهار جاهطلبيهاى امويان باشد . طى محاصره نهايى عثمان ، عايشه و امّ سلمه تصميم گرفتند به حج بروند . عثمان به اميد آن كه شايد حضور عايشه در مدينه مانع اعمال خشونتآميز شورشيان شود مروان
--> ( 1 ) ابن عساكر ، عثمان ، 377 ؛ طبرى ، ج 1 ، 3043 . از عبد الله بن عامر تنها در نامه به شاميان نام برده شده و در آن او ، نه معاويه ، شخصى توصيف شده كه خوب حكومت مىكند و در ميان سپاهيانش محبوب است .