سيد حسين محمد جعفري ( مترجم : سيد محمد تقى آيت اللهى )
55
تشيع در مسير تاريخ ( فارسي )
مشكلى نيست كه هويت ايشان را مشخص كنيم . ( 33 ) در موضوع سقيفه بعضى از مآخذش ، مانند مدائنى و ابو مخنف ، شبيه آنهايى است كه بوسيله طبرى استفاده شده بود . در اينجا بايد خاطرنشان ساخت كه بدون هيچ شكى موضوع سقيفه از همان ابتدا به صورت يك موضوع حسّاس تاريخى اسلام درآمد . اين امر از فهرستهاى ابن نديم و طوسى ، رجال نجاشى و آثار ديگر فهرستنويسان هويداست ، كه در رسالههاى متعددى درباره سقيفه زير نامهاى نويسندگان بزرگ فراوانى از ابتداى قرن دوم هجرى به اين طرف عنوان مىگردد . مثلا ابو مخنف ( 34 ) و مدائنى ( 35 ) هر دو رسالات مستقل درباره موضوع نوشتهاند و وقتى كه ما خبر سقيفه را در طبرى ، بلاذرى و ديگران مىخوانيم تعدادى از احاديث را درباره نويسندگان معتبر آنها در مىيابيم . ابن ابى الحديد ( متوفى به سال 656 / 1258 ) در مجلدات شرح نهج البلاغه ، با استفاده از انبوهى از مطالب پرارزش تاريخى با كمك يك كتابخانه غنى از دستنويسهاى ناياب كه در تملكش بود ، چهل صفحه ، ( 36 ) درباره سقيفه مىنويسد كه بعضى از رسالاتى را كه تا آن زمان مانده بود در بر مىگيرد . در ميان اينها ، متنى است از ابو بكر احمد بن عبد العزيز الجوهرى ( 37 ) ( متوفى به سال 298 / 11 - 910 ) كه بسيارى از نويسندگان معتبر را در رسالهاش درباره سقيفه ذكر مىكند . عالم بزرگ و برجسته متأخر ، آغا بزرگ تهرانى ، در اثر فراگيرش در ادبيات تشيع ، نام تعداد زيادى از رسالاتى را كه درباره سقيفه از قرون اوليه اسلامى نوشته شدهاند ، ذكر مىكند . ( 38 ) بسيارى از آنان به تاريخ خيلى قبل از يعقوبى برمىگردند تعداد كمى از آنها حتى از حلقه محدثين اطراف امام جعفر صادق ( ع ) ( متوفى 148 / 6 / 765 ) ريشه مىگيرد . در زمانى كه ابن سعد ، بلاذرى و ديگر نويسندگان سنى مطالب را مىنوشتند تعريفها و نگرشها ، بينشها و وفاداريهاى مذهب تسنن بر اساس اصول تركيب عواطف و تساهل و تسامح مرجئه تعيين شده بود . بنابراين طبيعى بود كه نويسندگان هر گونه خبرى را كه ممكن بود برخوردى با معيارهاى پذيرفته شده زمان داشته باشد پنهان كرده و يا ناديده بگيرند . از اين جهت بيشتر چيزهائى كه