سيد حسين محمد جعفري ( مترجم : سيد محمد تقى آيت اللهى )
54
تشيع در مسير تاريخ ( فارسي )
1173 ، راوى زهرى ، صالح بن كيسان ( 29 ) است . در شماره 1176 ، معمر بن رشيد ( 30 ) است و در شماره 1181 متن كامل بوسيله بلاذرى از مدائنى از ابن جعدبه ( 31 ) گرفته مىشود . اختلافات بسيار كمى بين متون مدائنى و عبد الله ابن ابى بكر كه به ترتيب از بلاذرى و ابن اسحاق نقل شدهاند وجود دارد . براى نتيجهگيرى كافى است بگوئيم كه گرچه بلاذرى به طرفدارى از فضيلت ابو بكر براى مقام خلافت تمايل نشان مىدهد ، آنچنان كه از تقدم ترتيب مطلب واضح است ، اما بسيارى از احاديثى را كه تمايل بعضى از اصحاب برجسته را به على نشان مىدهند ، تضعيف و پنهان نمىكند . تصوير سقيفه همچنان تا حدى ناقص باقى مىماند تا اينكه معاصر جوانتر بلاذرى ، واضح اليعقوبى ( متوفى 284 / 897 ) را ملاحظه كنيم . هر كس كه موضوع سقيفه را از زبان يعقوبى بلافاصله بعد از ابن سعد و بلاذرى بخواند متوجه مغايرت شديد بين اين دو مأخذ هم در مطلب و هم در تأكيد بر موضوعات خواهد شد . درحالىكه ابن سعد چنين القاء مىكند كه انتخاب ابو بكر با هيچگونه مخالفتى از جانب هواداران على ( ع ) روبرو نشد ، يعقوبى اين اثر را روى خواننده مىگذارد كه مخالفت شديدى نسبت به ابو بكر از جانب گروهى كه از حق على ( ع ) براى خلافت حمايت كردند مواجه گرديد . بر خلاف ابن سعد و بلاذرى ، يعقوبى احاديث جداگانه همراه با اسناد را مىدهد و مآخذ را بطور شفاهى ، جز در نقل قولها و سخنان مستقيم ، دنبال نمىكند . اين راه روش او در سراسر كتاب تاريخ اوست و در مسأله سقيفه هم استثنائى در كار نيست . با گشايش عنوان « خبر سقيفه بنى ساعده و وظيفه ابو بكر » وى روايت منسجم و بدون تفسيرى را در چهار صفحه از همه منابعى كه در دسترس بوده است مىنويسد ( 32 ) . البته بسيارى از احاديث را در يك خبر متصل مىآورد ، ولى همه نقل قولها و سخنان را صادقانه و بدون اينكه تغييرى در آن بدهد حفظ مىنمايد . اين مطلب از مقايسههائى كه با ديگر مآخذ قبل و بعد از اوست آشكار مىشود . با توجه به مآخذ آن ، مىدانيم كه به صورت يك قاعده و شايد بخاطر انسجام متن بندرت نام نويسندگان معتبر را ذكر مىكند . با وجود اين معمولا كار