سيد حسين محمد جعفري ( مترجم : سيد محمد تقى آيت اللهى )
46
تشيع در مسير تاريخ ( فارسي )
در روايت ابن اسحاق ، نويسنده مورد اعتماد زهرى ، عبيد الله بن عبد الله بن عتبه بن مسعود ( 10 ) است كه يكى از چهار نفر معلّمان مورد وثوق و احترام اوست . اين چهار معلّم زهرى عبارت بودند از سعيد بن المسيب ( 11 ) ( متوفى 94 / 13 - 712 ) ، كه مدت ده سال به عنوان شاگردى معتقد در درسش حضور داشت و سه نفر ديگر عبارتند از عروة بن الزبير ابان بن عثمان ، عبيد الله بن عبد الله هر چهار نفر ممتازترين و معروفترين ثقات فقه ، سيره و مغازى هستند . زهرى عاليترين احترامات را براى ايشان قائل است و پيوسته از آنها روايت مىكند و آنان را به عنوان « چهار درياى علم » و « چهار درياى قريش » ( 12 ) توصيف مىنمايد سه نفر از آنها ، بجز ابان ، در زمره هفت فقيه معروف و برجسته مدينه قرار داشتند اين چهار شخص علاوه بر آثار مكتوبى كه براى نسلهاى ديگر بجاى گذاشتند ، مطالب زيادى را نيز شفاها به شاگردان خود منتقل كردهاند و بدين جهت از اعتبار فراوانى برخوردار شدهاند . توجه و علاقه ما به اين چهار دانشمند عاليقدر تاريخ اسلامى تنها بخاطر آن نيست كه نام يكى از آنها در اسناد ابن اسحاق بميان مىآيد ، بلكه همچنين بدين خاطر است كه نام اين افراد در بسيارى ديگر از اسناد مربوط به واقعه سقيفه ، كه نويسندگان ديگر هم آن را ثبت كردهاند ، ظاهر مىگردد . درباره عبد الله بن العبّاس ( 13 ) ( متولد سه سال قبل از هجرت ، متوفى 68 / 8 - 687 ) كه ابن اسحاق نام او را به عنوان آخرين نويسنده مورد اعتماد خود مىآورد و در روايات تاريخى ديگرى كه مورخين و محدثين بعد از ابن اسحاق روايت مىكنند بايد كمى سخن گفت : بيان اين موضوع كافى خواهد بود كه ابن عبّاس هميشه به عنوان يكى از شخصيتهاى موثق در همه ادوار و در ميان همه مكاتب فكرى اسلامى ، نه تنها در تفسير قرآن بلكه در ساير رشتههاى علوم موجود در مدينه مورد احترام بوده است . او در واقع يكى از بنيانگذاران مكتب يادگيرى و علم در مدينه بود كه زندگى خود را اساسا بر علوم اسلامى وقف كرده بود . بخارى ، مسلم ، ابو داوود ، ترمذى ، النسائى ، ابن ماجه و اعقاب آنها ، بالاتفاق احاديث او را پذيرفتند . در يكى از پژوهشهاى علمى كه وى بخاطر آن شهرت يافت اطلاعات مربوط به زندگى پيامبر را از طريق مصاحبه و پرسشگرى از اصحاب بزرگ آن حضرت