سيد حسين محمد جعفري ( مترجم : سيد محمد تقى آيت اللهى )
354
تشيع در مسير تاريخ ( فارسي )
از اين رو ، امام ششم ، براى حفظ او از شدائد و سختىها ، به اصل تقيه دست يازيد و ظاهرا او را نفى و حتى لعن مىكرد . امام با توجيه اين مطلب ، اظهار داشت كه وى براى نجات زراره از مصائب و شدايد به همان نحو كه خضر پيامبر عمل كرده بود اقدام نمود . خضر براى اين كه كشتىاى كه قرار بود به وسيله پادشاه ظالمى از صاحبانش مصادره شود ، نجات دهد ، آن را سوراخ كرد . ( 69 ) زراره ، كه فقط گاهگاهى امام ششم را در مدينه و يا مكّه زيارت مىكرد در كوفه زيست و در آنجا دايره وسيعى از پيروان را بر گرد خود جمع كرد گرچه زراره نيز به عنوان محدث ، فقيه و حكيم الهى مورد توجه بود ولى شهرت عمده خود را در زمينههاى علوم حديث و كلام به دست آورد . در حقيقت ، او از بنيانگذاران مكتب فكرى حكمت الهى به معنى واقعى آن بود و از اطرافيان امام جعفر صادق ( ع ) نخستين معلم كلام محسوب مىشد . ( 70 ) در ميان شاگردان زراره ، كه همگى پيروان فداكار امام صادق ( ع ) بودند افراد ذيل قرار داشتند : پسرانش ، حسن ، ( 71 ) حسين ، ( 72 ) و عبد اللّه ، ( 73 ) برادرش حمران ، ( 74 ) عالم صرف و نحو و يكى از نخستين ياران امام پنجم ، حمزه پسر حمران ، ( 75 ) بكير بن اعين ( 76 ) و پسرش عبد اللّه ، ( 77 ) محمد بن الحكم ، ( 78 ) حميد بن ربه ، ( 79 ) محمد بن النعمان الاحول و هشام بن سالم الجوالقى . ( 80 ) اطرافيان زراره معمولا به عنوان الزراريه يا التميميه ( 81 ) شناخته مىشدند و فعاليتهاى فكرى او در زمينه كلام ، منويّات امام صادق ( ع ) و پس از آن امام كاظم ( ع ) ( 82 ) را نيرو بخشيد . زراره و مريدانش ، هم زمان با تكوين مسائل مدرسى و كلامى اين فرضيه را نيز تكامل دادند كه شناخت خدا بر هر مؤمنى واجب است و دريافت اين شناخت جز از طريق امام منصوب از طرف خدا ممكن نيست . و از اين رو ، اطاعت كامل از امام فريضه مذهبى است . امامان بحسب ضرورت داراى علم لدنى هستند . بنابراين ، آنچه را كه افراد عادى با دليل برهانى ( نظار ) مىتوانند بدان رسند ، امام هميشه به خاطر علم لدنى و قدرت برتر استدلالى ، آن را مىداند . زراره و اطرافيانش ، ديدگاههاى خود را تقريبا در همه مسائلى كه امروز ما آن را كلام مىخوانيم ، مانند صفات خدا ،