سيد حسين محمد جعفري ( مترجم : سيد محمد تقى آيت اللهى )

295

تشيع در مسير تاريخ ( فارسي )

سؤال قرار گرفت ولى هرگز آشكارا آنها را بىحيثيّت و اعتبار ننمود و شايد هم قدرى خلافت ( و نه امامت ) آنها را تائيد كرده باشد . ( 60 ) در عين حال شيعيان كوفه اظهار مىداشتند كه او شيخين را انكار فرموده بود ولى عقيده واقعى خود را با توسل به اصل تقيّه پنهان مىداشت . ( 61 ) همين تبليغات پيروان كوفى امام باقر ( ع ) ، بدون شك ، هوادارى بسيارى از محافل تندرو و نيمه تندرو را بدست آورد . ولى از طرف ديگر كسانى را كه خواهان نهضتى فعّال‌تر ، عملىتر و حادتر بودند تا بدان وسيله اهل البيت را بقدرت رسانند مأيوس مىنمود . بسيارى از آنان از سياست سكون امام باقر نااميد شدند . بنابراين ميانه‌روها ترجيح دادند كه جهت خود را به سوى زيد تغيير دهند . ( 62 ) زيرا زيد با رد اصل تقيّه و تأكيد بر قبول شيخين امتيازاتى را براى خود فراهم نمود . امام باقر ( ع ) از موضعگيرى شيعيان كوفه ، به خشم آمد و گفت : « حتى اگر بتريه ، يك خط نبرد از شرق تا غرب عالم تشكيل دهند ، خداوند از طريق آنان ، عزت را به جهانيان عطا نخواهد نمود . » ( 63 ) در ميان شيعيان كوفه ، الحكم بن عتيبه الكندى ، يكى از برجسته‌ترين فقهاى شهر بود . ( 64 ) او على بن أبي طالب را بالاتر از ابو بكر مىدانست . ولى در عين حال در پيروى و هوادارى از تشيّع فردى ميانه‌رو و آرام بود و همين كار باعث محبوبيّت او در ميان پيروان زيد شد . بعنوان يكى از قضات كوفه ، نفوذ زيادى در ميان همشهريان خود داشت و بدين ترتيب به منويات زيد كمكهاى فراوان نمود . ( 65 ) طبيعتا امام باقر ( ع ) كه شايستگى بيشترى از برادر ناتنىاش به امامت داشت و به موضعگيرى كلى و سازشكارانه زيد و پيروانش معترض بود از آنان با تندى سخن گفت و ناخشنودى خود را از رفتار آنان بيان داشت : « حكم بن عتيبه و ديگر ياران زيد بسيارى از مردم را منحرف كردند ، آنان مىگويند ما به خدا و روز جزا ايمان داريم ، درحالىكه مؤمن نيستند . » ( 66 ) امام صادق ( ع ) نيز اين ديدگاه را تائيد كرد و حكم را متهم به كفرورزى عليه امام باقر ( ع ) ( 67 ) نمود و حتّى زيديه را النصّاب ( مرتدين و معاندين ) كه از على ( ع ) منزجر بودند ، ناميدند . ( 68 ) مسئلهء شيخين در اين مرحله توجه ما را به شكل ديگرى معطوف مىدارد و آن اعمال مذهبى است . امام باقر ( ع ) ، احاديثى را كه از على ( ع ) و پيروان او