سبط ابن الجوزي ( مترجم : محمدرضا عطائى )
196
تذكرة الخواص ( شرح حال و فضائل خاندان نبوت ) ( فارسي )
سر است نسبت به پيكر و پيكر بدون سر ، خيرى ندارد » . ( 1 ) در روايتى آمده است كه خداوند به پيامبرى از پيامبران وحى كرد : « هيچ خانوادهاى و هيچ دودمانى و هيچ جامعهاى نيست كه بر روشى باشند كه مورد رضاى من است و بعد تغيير كنند به طريقى كه من نمىپسندم ، مگر اين كه من آنها را از آنچه دوست مىدارند دگرگون مىكنم بر آنچه نمىپسندند و هيچ خانوادهاى و هيچ دودمانى و هيچ جامعهاى نيست كه بر روش ناپسند من بوده باشند و تغيير روش دهند به حالى كه من مىپسندم مگر اين كه من وضع آنها را از آنچه نمىپسندند تغيير مىدهم به حالتى كه مىپسندند » . ( 2 ) وصيت على عليه السلام به كميل بن زياد عبد الوهّاب بن على صوفى به نقل از على بن محمد بن عمرو و او از رزق اللّه بن عبد الوهّاب از احمد بن على بن باد از قول حبيب بن حسن قزاز و او از موسى بن اسحاق انصارى از ضرار بن صرد به نقل از عاصم بن حميد از ابو حمزهء ثمالى و او از عبد الرحمن بن محمد از كميل بن زياد نقل كرده ، مىگويد : امير المؤمنين على ( ع ) دست مرا گرفت و مرا به ناحيهاى از صحرا برد و چون بيرون شهر رسيديم نشست و آهى كشيد مانند آه اندوه رسيده سپس فرمود : « اى كميل بن زياد ! اين دلها ظرفهايى هستند و بهترين آنها باظرفيتترين آنهاست ، پس آنچه را كه مىگويم ، به خاطر بسپار ، ( 3 ) مردم سه دستهاند : عالم ربّانى و دانشجويى كه براى نجات تحصيل مىكند و در راه نجات است و مگسان كوچك و ناتوان كه به دنبال هر آواز كنندهاى مىروند و با هر بادى حركت مىكنند ، آنان از پرتو دانش بهرهاى نجسته و به پايهء استوارى پناه نبردهاند . اى كميل ! دانش بهتر از ثروت است ، دانش نگهبان تو و تو نگهدارندهء مال و ثروتى ، دانش با بخشيدن ( تعليم ) افزون مىگردد ولى مال از بين مىرود ، و دوست داشتن علم و دانش راه و روشى است كه بدان وسيله در زندگى خود ، كسب طاعت و بندگى مىشود و پس از مرگ سخنان پسنديدهء ديگران را در پى دارد ، مال را بخشيدن كم مىكند و علم ، با بخشيدن افزون مىگردد علم فرمانرواست و مال و ثروت فرمانبر و مغلوب . ( 4 ) اى كميل ! گردآورندگان ثروت مردهاند ، در حالى كه به ظاهر زندهاند ولى دانشمندان چندان كه روزگار پايدار است ماندگارند ، وجودشان گم شده ولى صورتهايشان در دلها