است و سبب اين بود كه مردم دربارهء قضيّهء افك « 1 » كنجكاوى مىكردند و عموم مهاجران به رسول خدا ( ص ) مىگفتند : همسرت را با خود نگهدار تا امر پروردگار فرا رسد ، و على ( ع ) مىگفت : « زن زياد است و خداوند تو را در تنگنا قرار نداده است و در ميان زنان قريش كسانى هستند كه از او و پدر او والانسب‌ترند « 2 » » و من على را ملامت نمىكنم ، براى اين كه هرگاه نگرانى و اندوه رسول خدا ( ص ) و آن حالتى را كه در اثر سخنان منافقان در پيامبر ( ص ) حاصل مىشد ، او مىديد اين سخن را مىگفت « 3 » ، و من ديدم اين وضع به ضرر آن حضرت است و من از رسول خدا بهره و نصيبى داشتم از اين رو نسبت به او بيمناك شدم و هر چه بود از من بود و من هم اكنون از خدا به خاطر آنچه كرده‌ام استغفار مىكنم . ( 1 ) واقدى گفته است : آن مردى كه روى شانه‌اش غدّه‌اى چون پستان بود شخصى به نام ذو الخويصره بود كه به او مجدح مىگفتند و خوارج به او منسوبند و گروهى از ايشان بعدها به وجود آمدند . ( 2 ) ابن عبّاس مىگويد : وقتى كه ما به جنگ خوارج رفتيم ، على ( ع ) صداى مردى را شنيد كه در دل شب قرآن مىخواند ، فرمود : « خوابى كه با يقين همراه باشد بهتر است از نمازى كه در حال شك و ترديد خوانده شود » . ( 3 ) شعبى مىگويد : وقتى كه امير المؤمنين ( ع ) از كار خوارج آسوده شد به كشتگان ايشان در كنارهء نهر گذر كرد ، فرمود : « بدا به حال شما ! اين همه زيان را كسى به شما رساند كه شما را فريب داد ! » پرسيدند : چه كسى آنها را فريب داد ؟ فرمود « شيطان و نفس امّاره كه به سمت

--> ( 1 ) از آيات شريفهء ( سورهء نور ( 24 ) 11 و 12 ) بر مىآيد كه منافقان به بعضى از زنان رسول خدا ( ص ) نسبت فحشا دادند و ميان مردم منتشر كردند ، كلمه إفك به طورى كه در مفردات راغب اصفهانى آمده ، مطلق دروغ است و عمل منحرف از صحّت . اهل سنّت اين آيات را راجع به عايشه و بعضى از علماى شيعه مربوط به ماريه قبطيه دانسته‌اند ، و معناى آيهء شريفه چنين است : « كسانى كه اين بهتان را زدند جماعت معدودى از شما مردمند كه با هم تبانى و ارتباط دارند . . . » در در المنثور از چندين نفر از راويان كه همگى از عايشه نقل كرده‌اند و در الميزان ج 29 ، ص 145 - 150 به تفصيل آمده است . و كسى كه اين تهمت را زد عبد اللّه بن أبيّ بن ابى سلول بوده است - م . ( 2 - 3 ) چنين سخنانى از على ( ع ) در مآخذ شيعه نيامده است در بعضى تفاسير عامه هم كه بنده بررسى كردم ذيل آيهء إفك نقل نشده است - م .