زير است : بسر من رأى امام عدل * تغرف من بحره البحار يرجى و يخشى لكل خطب * كأنه جنة و نار الملك فيه و فى بنيه * ما اختلف الليل و النهار لم تأت اليمين منه شيئا * إلا اتت مثلها اليسار « در سر من رأى رهبرى دادگستر است كه از اقيانوس جود او درياها جرعه نوشند . براى هر پيشامدى ، اميدوار مىسازد و بيمناك مىگرداند ، گويى كه بهشت و دوزخ است ! سلطنت او و پسرانش ادامه دارد تا وقتى كه شب و روز در رفت و آمدند از دست راست او بخششى نمىشود ، مگر آن كه نظير آن ، از دست چپ نيز صورت مىگيرد . » پس از شنيدن اين اشعار ، درّ ديگر را نيز به وى داد كه بيش از صد هزار درهم مىارزيد [ 1 ] و عطاهاى متوكل منحصر به شعرا نبود ، بلكه بخششهاى فراوان وى نوازندگان و دلقكها را نيز در بر مىگرفت ، مسعودى مىگويد : كسى نبود كه در زمان متوكل در سخن جدى و يا شوخى پيشرفتى داشته باشد مگر آن كه از دولت او بهره‌مند مىشد و مال فراوانى نصيبش مىگشت [ 2 ] . سرمايه‌ها و امكانات اقتصادى مردم ، در راه خوشگذرانى و هرزگى صرف مىشد بدون اين كه كمترين مبلغى را در راه مصالح عمومى خرج كنند ، « شوقى ضيف » دربارهء مصارف متوكل چنين مىنويسد : « به اين ترتيب ، ميليونها دينار و درهم بىحساب صرف مىشد و بدون هيچ گونه رقابتى در مهمانى و جشنهاى كاخ خرج مىكردند كه اين مهمانيها داستانهاى هزار و يك شب را با تمام خيال‌پردازيها و هرزگيها و خوشگذرانيهاى موهومش - بدون كم كم‌وكاست - به خاطر مىآورد . به جاى اين

--> [ 1 ] الاغانى . [ 2 ] تاريخ خلفا : ص 349 .