الشيخ باقر شريف القرشي ( مترجم : محمدرضا عطائى )
161
حياة الإمام الهادي ( ع ) ( تحليلى از زندگانى امام هادى ع ) ( فارسي )
به اين ترتيب ، اختيار از روى هواى نفس و خود سرانه را به آنها نداد و از آنها جز پيروى از فرمان خود و دورى از نافرمانيش را به وسيله برگزيدهء خويش ، نپذيرفت ، و هر كس از او اطاعت كند به حق رسيده و هر كه از او نافرمانى كند ، گمراه و هلاك شده است ، و حجّت بر وى تمام است به خاطر آن كه براى پيروى از دستور و اجتناب از نافرمانيش را به وى توانايى داده و از اين رو او را از اجر و ثواب خويش محروم سازد و به كيفر گناهش برساند . . . » . امام هادى عليه السّلام در اين فرازهاى از سخنش ، نظريّهء صحيحى كه ائمه اهل بيت عليهم السّلام بر آنند ، يعنى نظريّه « الأمر بين الأمرين » را اثبات كرده است ، كه اين نظر بر پايهء مطمئن فكر و انديشه و منطق استوار است . استاد بزرگوار ما امام خوئى در بحثهاى اصول خود ، به صورت قابل قبول و اطمينانبخش در اين باره استدلال كرده فرمود : اين مسأله از مسائل تعبّدى نيست بلكه از آن جهت كه راه ميانهاى كه حل مشكل جبر و تفويض بدان وسيله امكانپذير است ، منحصر به اين راه است تفصيل مطلب از اين قرار است : كارهاى بندگان متوقف بر دو مقدمه است : 1 - حيات ، توانايى و آگاهى و نظاير اينها براى انجام كار لازم است . 2 - اراده و به كار انداختن قدرت براى ايجاد عمل در خارج ضرورى است . مقدّمهء اول از جانب خداى تعالى به بندگانش افاضه مىشود و با ذات خدا ارتباط ذاتى دارد و در اختيار اوست يعنى اين اوصاف عين ارتباط بوده و چيزى جز اختيار او نيست نه آن كه چيزى باشند و مربوط به خدا و در اختيار او قرار گرفته باشند ، و در پرتو اين توضيح اگر افاضه از جانب خداى سبحان قطع شود ، در آنى رشتهء حيات بنده بطور قطع گسسته مىشود .