وقف عليه عرف ما ذكرته من فضله . « 1 » فرمايش بسيار متين است ، كسى كه در تأليف مثل كتاب لهوف به وى سبقت نكرده و درست است كسى كه از اهل خبره باشد مىداند كه نفاست و اتقان لهوف از فضل الهى است . از اين بيانات خود سيد ( ره ) كه در موارد متعدده از تأليفات نفيسهء خود نگارش داده و مقدارى از آن نقل شد به خوبى روشن مىشود كه اگر سيد ( ره ) لهوف را در ايام جوانى هم نوشته باشد تا آخر عمر شريف خويش آن را تصديق مىنموده و بر اعتبار و اتقان آن عقيده‌مند بوده و كتابى مىدانسته كه كسى در تأليف آن بر وى سبقت نكرده است علاوه آنچه در آخر خود لهوف نگارش داده به آخر آن كتاب مراجعه شود « 2 » و گذشته از اين‌ها مگر قاعدهء كليه است كه هر تأليفى كه در ايام جوانى مؤلفى نوشته شده باشد مىتوان گفت كه آن خالى از تحقيق بوده و متقن نيست ؟ بسيارى از علما كتب زيادى در ايام جوانى خودشان نوشته‌اند و مشتمل بر اتقان و تحقيق و از نفايس تأليفات به شمار است چنان‌چه يكى از كتب اربعهء شيعهء اماميه به همين روش تأليف شده است و آن عبارت از تهذيب شيخ طوسى ( ره ) است كه شيخ ( ره ) آن را در بيست و پنج سالگى تأليف نموده و از ايام جوانى خويشتن به نوشتن آن مشغول بوده است . « 3 » همچنين مگر هر تأليفى كه در اواخر عمر كسى تأليف شده باشد داراى اتقان و خالى از شبهات و اشكالات مىشود بلكه مىتوان گفت قضيه برعكس است زيرا ممكن است به جهت ضعف قوا و انحطاط آن‌ها آنگونه كتاب از زيور اتقان و تحقيق و نظريات دقيق خالى باشد چنان‌چه خود علامهء محدث نورى ( ره ) كتاب فصل الخطاب را در ايام جوانى و كودكى تأليف ننموده و در سال 1292 ه . ق آن را تأليف كرده و در سال 1320 ه . ق از دار دنيا رحلت فرموده و در عين ايام نشاط دورهء عمر شريف خود آن كتاب را تأليف كرده ولى چرا آن همه مسامحه روا داشته و به تحقيق نپرداخته و غير از جمع شواذ و اخبار آحاد كه در گوشه و كنار كتب مانده بوده آن‌ها را بر حسب مذاق خويشتن گرد آورده و غير از صدمه و لطمه به عالم اسلام فايده‌اى از آن كتاب عايد به عالم ديانت نشده است در صورتى كه در حال بحبوحهء

--> ( 1 ) . اجازات بحار الانوار ، ص 42 ، ص 81 ، اصل افست ، ج 107 ، طبع جديد و ناگفته نماند كه عبارت بحار ( الملهوف ) است . ( 2 ) . در آخر كتاب لهوف فرموده : و من وقف على ترتيبه و رسمه مع اختصاره و صغر حجمه عرف تميزه على ابناء جنسه و فهم فضيلته فى نفسه ، ص 121 ، ط صيدا . ( 3 ) . به مقدمهء تهذيب شيخ ( ره ) رجوع شود .