نظريّهء ديگر آن است كه عمل مقدّمه‌اى براى انديشه ؛ فروع دين مقدّمه‌اى براى اصول دين ؛ دنيا مقدّمه‌اى براى آخرت ؛ نان براى نماز ، نه نماز براى نان ؛ مردم در خدمت روحانيّت و روحانيّت در خدمت دين ؛ مردم در خدمت پيامبر و امام ، نه پيامبر و امام براى مردم و در خدمت دنياى مردم ، بلكه آنان در خدمت خدا و دين خدايند . و فلسفهء شهادت پيشوايان معصوم نيز همان است كه به حضرت حسين بن على نسبت داده شده است كه : « اگر دين حضرت محمّد جز با كشته شدن من استوار نمىشود ، اى شمشيرها مرا فراگيريد » ؛ نه اينكه آن حضرت در خدمت مردم و فداى خلق شده باشد . و اگر رسول خدا و ديگر پيشوايان دين را با طاغوتيان جدالى بوده است ، نه از آن جهت بوده كه فقط طاغوت نان مردم را ربوده ، زمينشان را غصب كرده و منافع ملّى آنان را به تاراج داده است ؛ بلكه بدان جهت بوده كه پيش از تاراج دنيايشان ، عقلشان را تاريك كرده و از نظر فرهنگى به عقب رانده و فكرشان را منحرف نموده و از خدا و دين و اطاعت پروردگار دور ساخته است ؛ خود را ربّ اعلى و خداى خدايان و حكمران مطلق بر آنان دانسته ، در اين جهت به استضعافشان كشانده است . آنجا كه در قرآن مجيد از مؤمنان به حكومت رسيده تعريف و ستايشى كرده ، هنر مهم و كار اساسى آنان را در آن جهت دانسته است كه نماز به پا داشته ، حقّ خدا را به خلق خدا داده ، امر به معروف كرده و نهى از منكر نموده‌اند ؛ و چنين فرموده است : الَّذِينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّكاةَ وَ أَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ . . . « 5 » . با توجّه به مطالب فوق به اين مطلب مىرسيم كه عقايد و معتقدات را ارزشى است مستقل ؛ بلكه هدف نهايى از تشريع فروع و طرح حلال و حرام ، تثبيت و استقرار همان مبانى اعتقادى در دل انسان مؤمن مىباشد ؛ نماز مىخواند تا به خدا نزديك شود . اتَّقُوا اللَّهَ وَ يُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ « 6 » را در قرآن مجيد چنين تفسير كرده‌اند كه : « تقوى پيشه كنيد تا خداوند شما را

--> ( 5 ) حج / 41 : كسانى كه اگر در روى زمين به آنها امكانات داديم ، نماز بپادارند و زكات بپردازند و به معروف امر و از منكر نهى كنند . . . ( 6 ) بقره / 282 .