محال مىدانند ؛ و هر چه شرافت و ارزش است به محله و منطقهء گودنشينان و محرومان حواله مىكنند . و در محكمه و دادگاه انديشه‌شان ، همهء خيانتها ، دزديها ، خودفروشيها ، ستمها و زورگوئيها را معلول وجود طبقات مرفّه و بالا شهرنشين ، و به اصطلاح كاخ‌نشينان و مرفّهان ، مىدانند . و اگر هم نزد آنها تحاكمى پيش آيد ، پيش از طرح دعوا از طرف مدّعيان ، قبلا آن سرمايه‌دار مرفّه را مقصّر دانسته ، حق را به آن بينواى تهيدست مىدهند . و اگر هم شرافت و ارزشى در يكى از آن برخاستگان از آن طبقه ببينند ، به دنبال دورانى از زندگى او مىگردند كه فقرى و محروميّتى داشته باشد ؛ تا همهء آن فضيلتها را به آستانهء همان دوران كارگرى و بينوايى و تهيدستى او بخوابانند . همانگونه كه اين گونه برداشتها و قضاوتها در زندگى بزرگان دين و مذهب نيز انجام گرفته و همهء ارزشهاى زندگى آنان را مرهون چند صباحى گوسفند چرانى و يا دوران يتيمى و فقر آنان دانسته ، براى انسانيّت و حرّيّت و آزادگى او در گزينش راه درست و آن همه فضائل خدادادى و نظارت دقيق الهى بر زندگى آنان ، و يا جلوتر برويم مقام نورى و كمالات موهبتى آن بزرگواران در آفرينش پيشين ، ارزشى قائل نيستند . اين گونه تفكّر در بسيارى از شئون اعتقادى اثر گذارده ، عدّه‌اى از اينان ناخواسته ، در گردونه‌اى افتاده‌اند كه همان عبارات بىدينان ملحد از خدا بىخبر را گفته ، همهء تلاشها و حركتها را براى « لقمه‌اى نان » و برخاسته از شرايط مادّى انگاشته‌اند ؛ و در نتيجه همان سخنى را گفته‌اند كه قرآن مجيد از قول كافران آن زمان بيان كرده كه : إن هِيَ إِلَّا حَياتُنَا الدُّنْيا نَمُوتُ وَ نَحْيا وَ ما يُهْلِكُنا إِلَّا الدَّهْرُ « 1 » . ولى ما را عقيده بر آن است كه اين تفكر در تمام شئونش باطل است ؛ و هرگونه تعبيرى را كه نتيجه‌اش بر حق دانستن اين انديشه باشد ، تعبيرى نادرست مىدانيم ؛ هر چند گوينده‌اش را نظرى نباشد و فردى معتقد به خدا و پيامبر باشد . ما انسان را در محدودهء قدرت داده شده از سوى خداوند به او ، آزاد مىدانيم ؛ و معتقديم در عين حال كه همچون ديگر آفريدگان ، هر لحظه مشمول فيض و امداد الهى است و حول و قوّت را از او دارد ، امّا او خود

--> ( 1 ) جاثيه / 24 : آن جز زندگى دنياى ما نيست . مىميريم و زندگى مىكنيم . و چيزى جز روزگار نابود كنندهء ما نيست .