غزوهء فتح مكّه رمضان سال هشتم [ 1 ] دربارهء موجبات پيش آمد فتح مكّه نوشته‌اند كه : پيش از اسلام مردى از « بنى - حضرمى » از همپيمانان « بنى أسود بن رزن » كه نامش « مالك بن عبّاد » بود ، به قصد تجارت بيرون رفت ، چون به سرزمين « خزاعه » رسيد بر او تاختند و او را كشتند و مالش را گرفتند ، سپس « بنى بكر » ( از بنى كنانه ) بر مردى از « خزاعه » حمله بردند و او را كشتند ، اندكى پيش از اسلام نيز قبيلهء « خزاعه » بر « بنى أسود بن رزن ديلى » [ 2 ] سرآمد أشراف « بنى كنانه » - سلمى و كلثوم و ذؤيب - هجوم بردند و در مرز حرم در عرفه آنان را كشتند . پيش آمد اسلام و بعثت و هجرت رسول خدا - صلى اللّه عليه و آله - مردم را به خود مشغول ساخت و « بنى بكر » و « بنى خزاعه » نيز از يكديگر دست بداشتند ، تا آن كه صلح « حديبيه » ميان رسول خدا و مشركان قريش پيش آمد و در قرار صلح شرط شد كه : هر كس بخواهد در عهد و پيمان رسول خدا و هر كس بخواهد در عهد و پيمان قريش درآيد ، روى همين حساب « بنى بكر » همپيمان قريش و « بنى خزاعه » همپيمان رسول خدا شدند [ 3 ] . در اين ميان - چنان كه مقريزى مىنويسد - : « أنس بن زنيم ديلى » [ 4 ] رسول خدا - صلى اللّه عليه و آله - را هجو كرد و غلامى از قبيلهء « خزاعه » هجو او را شنيده و او را بزد و سرش را بشكافت ، فتنه ميان « بنى بكر » : از همپيمانان قريش و « خزاعه » : از همپيمانان رسول خدا بالا گرفت [ 5 ] .

--> [ 1 ] - ماه 91 هجرت . [ 2 ] - در نسخهء اصل به تبع سيره ( 4 / 32 ) : ديل ( به ياء ) ولى در قاموس و تاج و غيره : دئل ( به همزه ) . م . [ 3 ] - سيرهء ابن هشام ، ج 4 ، ص 31 . طبقات ، ج 2 ، ص 134 . م . [ 4 ] - در نسخهء اصل به تبع سيره ( 4 / 32 ) : ديل ( به ياء ) ولى در قاموس و تاج و غيره : دئل ( به همزه ) . م . [ 5 ] - امتاع الاسماع ، ج 1 ، ص 357 . م .