ابن قتيبه مىگويد : روز أحد چهار نفر از مهاجران و هفتاد نفر از أنصار به شهادت رسيدند [ 1 ] . ابن أبى الحديد مىگويد : واقدى از قول « سعيد بن مسيّب » و « أبو سعيد خدرى » گفته است كه : تنها از أنصار در أحد هفتاد و يك نفر به شهادت رسيدند ، آنگاه چهار نفر شهداى قريش را نام مىبرد و شش نفر هم از قول اين و آن مىافزايد و مىگويد : بنابراين شهداى مسلمين در أحد هشتاد و يك نفر بوده‌اند [ 2 ] . چند نفر از شهداى أحد 1 - حمزة بن عبد المطّلب ( سيد الشهداء عليه السلام ، از مهاجران ، از بنى - هاشم ) كه به روايت ابن اسحاق : « أرطاة بن عبد شرحبيل عبدرىّ » و نيز « عثمان بن أبى طلحه » از پرچمداران « بنى عبد الدار » و آنگاه « سباع بن عبد العزّى : عمرو بن نضله » ( از بنى غبشان بن سليم بن ملكان بن أفصى ) را كشت و سپس به دست « وحشى » غلام « جبير بن مطعم » به شهادت رسيد و چون « وحشى » به مكّه برگشت به پاداش اين عمل آزاد شد و در روز فتح مكّه به طائف گريخت و چون فرستادگان « طائف » در سال نهم به مدينه آمدند تا اسلام آورند ، در نظر داشت تا به شام يا يمن يا جاى ديگر فرار كند ، اما وى را بشارت دادند كه هرگاه كسى شهادت حق بر زبان راند و به دين اسلام درآيد ، هر كه باشد محمّد او را نمىكشد ، پس نزد رسول خدا رفت و بيدرنگ شهادت حقّ بر زبان راند و خود را معرّفى كرد ، و به أمر رسول خدا كيفيّت كشتن « حمزه » را به عرض رسانيد ، رسول خدا به وى فرمود : « روى خود را از من پنهان دار كه ديگر تو را نبينم » و او هم تا رسول خدا زنده بود خود را از نظر آن بزرگوار دور مىداشت و پس از وفات رسول خدا كه مسلمانان به جنگ « مسيلمه » مىرفتند با

--> [ 1 ] - معارف ، ص 70 . [ 2 ] - طبقات ، ج 2 ، ص 42 - 43 . شرح نهج البلاغه ، ج 3 ، ص 400 .