اسد حيدر ( مترجم : حسن يوسفى اشكورى )

19

الإمام الصادق و المذاهب الأربعة ( امام صادق و مذاهب چهارگانه ) ( فارسي )

افزون بر آنچه كه گفته شد ، كتاب داراى امتيازات متعددى است كه بر اهميت و اعتبار آن مىافزايد . مهمترين امتيازى كه پيش از هر چيز در خور توجه است ، تحقيق و تتبع وسيع نويسنده در گذشته‌هاى دور است ، در روزگارى كه علوم و معارف دينى رواج وافر داشت و فرهنگ اسلامى گسترده و متنوع بود ، عالمان و محققان معمولا بدون تحقيق و تفحص كافى دست به قلم نمىبردند و بدون سند و دليل سخن نمىگفتند . در واقع قاعده « جرح و تعديل » ، كه امروز قاعده‌اى است در علم رجال و براى شناخت و نقد راويان حديث به كار مىرود ، در ديگر عرصه‌هاى تحقيق نيز به كار گرفته مىشد . اين بود كه آثار مهم و جاودانه‌اى در حوزه‌هاى مختلف علمى مانند حديث ، فقه ، رجال ، تفسير ، تاريخ ، عقايد ، سياست و . . . پديد آمد . اما از روزگارى كه انحطاط آغاز شد ( مشخصا از سدهء دهم هجرى ) ، از عمق و وسعت تحقيق كاسته شد و بر حجم و كميت نوشته‌هاى سست بنياد و يا شبه علمى افزوده گشت . اين است كه از سدهء دهم تاكنون به ندرت پژوهشگرانى جدى و همتاى محققان قرون ميانه اسلامى ( سده دوم تا نهم ) به عرصه آمده‌اند . در زمينه تحقيق و تتبع در ميان عالمان و نويسندگان شيعى و به ويژه در ميان فارسىزبانان ، نزول چشمگيرى ديده مىشود . نگاهى نقادانه به مجموعه كتب و آثارى كه نويسندگان مذهبى شيعى در ايران در چند دهه اخير عرضه كرده‌اند ، وضع اسفبارى را نشان مىدهد . منابع اين نوشته‌ها معمولا از « منتهى الامال » و حد اكثر نوشته‌هاى مجلسى فراتر نمىرود . البته تك ستاره‌هايى نيز هستند كه كارشان در خور تقدير و شايسته تحسين و پيروى است . بىگمان است حيدر يكى از معدود عالمانى است كه در نيم‌قرن اخير در حوزهء معارف شيعى كارى محققانه و در خور استناد و قابل مقايسه با آثار محققان گذشته ارائه داده است . وسعت تحقيق و بهره‌جويى از منابع مختلف و كهن ، به خصوص از منابع اهل سنت ، براى مدلل كردن نظريات شيعى و مدعاهاى نويسنده در كتاب حاضر ، چندان است كه مىتوان آن را با « الغدير » اثر جاودانه و بىنظير علامه امينى در موضوع خود ، مقايسه كرد . تقريبا هيچ مطلبى نيست كه نويسنده بدون ارائه