تاريخ در زمينه‌هاى تاريخ و فقه و حديث و سياست اسلامى ، و به ويژه براى نسل جوان و روشنفكرى كه مىخواهد به شناخت و نقد و تحليل و در نهايت تصفيه منابع فرهنگى خود همت كند ، كتاب « امام صادق و مذاهب چهارگانه اسلام » است ، كه اكنون ترجمه جلد نخست آن در اختيار شماست . اين كتاب كه در شش جلد تأليف يافته و در سه مجله در بيروت منتشر شده و سپس افست‌شدهء آن در ايران به چاپ رسيده است ، در واقع دائرة المعارف كوچكى است در تاريخ و فقه و حديث و سياست اسلامى و به طور خاص شيعى . نويسنده محقق و تتبع آن ، مرحوم اسد حيدر ، كوشيده است به مثابهء يك پژوهشگر شيعى ، به نقد و بررسى و تحليل تاريخى موضوع مورد نظر خود بنشيند و از عقايد و آراء شيعى در برابر خرده‌گيريها و انتقادهاى وارده بر اين طايفه عالمانه دفاع كند . با اينكه عنوان كتاب « امام صادق و مذاهب چهارگانه » است و به اقتضاى اين عنوان نويسنده مىبايست در محدوده فقه جعفرى و ارتباط آن با مذاهب چهارگانه اهل سنت ( حنفى ، مالكى ، شافعى و حنبلى ) سخن بگويد و يا مذهب جعفرى را با ديگر مذاهب مقايسه كند ، اما چنين نيست ؛ نويسنده عملا از حوزه عنوان تحقيق خود بسيار فراتر رفته و در عرصه‌هايى گام برداشته كه گاه هيچ ارتباط مستقيمى با موضوع كتاب ندارد . گويا موضوع اصلى براى نويسنده « شيعه » بوده و لذا در هر مناسبتى عرصه سخن را چنان فراخ گرفته كه بتواند از مواضع شيعه در زمينه‌هاى مختلف اعتقادى ، كلامى ، سياسى ، اخلاقى ، علمى و فقهى دفاع كند و هر ابهامى را بزدايد ؛ هر چند كه ارتباطى با امام صادق و مذاهب چهارگانه نداشته باشد . البته اين شيوه كتاب را از انسجام لازم و اختصار مفيد تهى ساخته ، اما در عين حال اطلاعات بسيار ارزشمندى را در حوزه‌هاى مختلف معارف اسلامى و تاريخ اسلام در اختيار خوانندگانى كه آگاهيهاى وسيع و عميق و تخصصى با معارف دينى و تاريخ سياسى اسلام و اختلاف و جنگ عقايد ندارند ، مىگذارد و اگر از اين منظر نگاه كنيم ، اين تنوع و گسترش موضوعات و مطالب مختلف در كتاب حسن آن است و بر اهميت كتاب براى فارسىزبانان ناآشنا با منابع و متون كهن و اصيل اسلامى مىافزايد .