السيد محسن الأمين ( مترجم : على حجتى كرمانى )
81
سيره معصومان ( فارسي )
نسخهاى از امام جعفر بن محمد روايت كرده است . و . كتابى كه جعفر بن بشير بجلى روايت كرده است . شيخ طوسى در الفهرست گويد : جعفر كتابى دارد كه منسوب به امام صادق ( ع ) به روايت على بن موسى الرضا ( ع ) مىباشد . ز . مجموعه رسايل آن حضرت كه جابر بن حيان كوفى آن را روايت كرده است . يافعى در كتاب مرآة الجنان گويد : امام صادق ( ع ) در علوم يكتاشناسى و غير آن سخنان ارزشمندى دارد . و شاگرد او ، جابر بن حيان ، كتابى در هزار برگ تأليف كرده كه رسايل آن حضرت را كه حدود پانصد رساله است ، در بر مىگيرد . نگارنده : هيچيك از بزرگان شيعه ، كه دربارهء رجال شيعه و اصحاب ائمه كتابها نوشتهاند مانند شيخ طوسى و نجاشى و معاصران و پيشينيان و متأخران از آنها ، دربارهء اينكه جابر بن حيان از شاگردان يا اصحاب امام صادق ( ع ) بوده است ، سخنى نگفتهاند . حال آنكه اينان در مذهب خود از ديگران آگاهتر هستند . البته در فهرست ابن نديم گفته شده است : شيعيان گويند كه جابر بن حيان يكى از بزرگان شيعه و ابواب آنان بوده است . ابن نديم در ادامه گويد : « شيعيان گمان مىكنند كه جابر از اصحاب امام صادق ( ع ) بوده است . . . و سپس گفته است : جابر كتابهايى در مذاهب شيعه دارد كه آنها را در جاى خود ياد خواهم كرد » . البته تفصيل مطلب به هنگام شرح زندگانى جابر نقل خواهد شد . اين مطلبى بود كه ما در آغاز آن را نوشته بوديم ، اما بعدا بر ما ثابت شد كه جابر بن حيان در زمرهء شاگردان امام صادق ( ع ) جاى داشته است . ك . تقسيم الرؤيا ، در كشف الظنون است كه تقسيم الرؤيا از تأليفات امام جعفر صادق ( ع ) است . در الذريعة آمده است كه ما سندى مبنى بر اين كه اين كتاب به كس ديگرى جز امام صادق ( ع ) منسوب باشد پيدا نكرديم . اما ظاهرا مىتوان گفت كه اين كتاب تأليف يكى از شيعيان به استناد روايات امام صادق ( ع ) است . آنچه گفته شد مربوط به كتابهايى بود كه تاكنون تدوين گرديده و به نامهاى خاصى شناخته شده است . و گرنه آنچه دانشمندان از آن حضرت در شاخههاى گوناگون علمى همچون كلام و توحيد و ساير اصول دين وفقه و اصول فقه و طب و مناظره و حكمت و موعظه و آداب و غيره نقل كردند ، آن چنان فراوان و بسيار است كه نمىتوان آنها را بر شمرد . و براى آگاهى از آنها بايد به كتابهاى حديثى كه متكفل جمعآورى سخنان آن حضرت شدهاند ، رجوع كرد .