السيد محسن الأمين ( مترجم : حسين وجدانى )
64
سيره معصومان ( فارسي )
زمخشرى در ربيع ابرار و ابن عبد البرّ در استيعاب و ديگران نقل شده است . برخى از شعرا نيز در اين مورد چنين گفتهاند : اصبح اليوم ابن هند شامتا * ظاهر النخوة إذ مات الحسن يا بن هند ان تذق كأس الردى * تك في الدهر كشيء لم يكن لست بالباقى فلا تشمت به * كل حي للمنايا مرتهن همين كه مردم بصره از شهادت امام حسن ( ع ) اطلاع يافتند در غم و اندوه فراوانى فرو رفتند ، و به شدّت گريان شدند ؛ و اين در زمان حكومت زياد بن سميّه در بصره بود . در اين موقع ابو بكره برادر زياد در حالى كه بيمار بود به محض شنيدن آه و نالهء مردم پرسيد ضجّه و نالهء مردم از چيست ؟ همسرش كه زنى از قبيلهء ثقفيه بود پاسخ داد ، حسن بن على از دنيا رفته است ، و سپاس خداى را كه مردم از دست او راحت شدند . ابو بكره رو كرد به او و با تندى گفت : ساكت باش . واى بر تو بدان كه خداوند او را از شرّ بسيارى آسوده كرده است ؛ و مردم نيز با مرگ او خير بسيارى از دست دادهاند . رحمت خداى بر حسن بن على باد . اين مطلب نيز از مداينى نقل شده است . رحلت امام حسن ( ع ) در مدينه در روز پنج شنبه بيست و هشتم ماه صفر اتفاق افتاد . و برخى هفتم ماه مذكور را ذكر كردهاند . عدهاى بيست و پنجم ربيع الاول دانسته ، و بنا به روايت حاكم در مستدرك ، رحلت آن حضرت را در روز پنجم ربيع الاول سال پنجاه هجرى ذكر كردهاند كه سال آن را با روايات از قبيل ، سال چهل و پنجم ، چهل و نهم ، پنجاه و يكم ، چهل و چهار ، چهل و هفت و يا سال پنجاه و هشتم نيز ثبت كردهاند . مدت عمر آن حضرت به ترتيب چهل و هفت ، يا چهل و شش سال و چهار ماه و سيزده روز و غير اينها نيز ذكر شده است . در اينجا يادآورى اين نكته لازم به نظر مىرسد ، كه در تاريخ رحلت و مدت عمر آن حضرت اشتباهاتى از طرف دانشمندانى بزرگ از قبيل كلينى و شيخ مفيد و طبرسى روى داده است . ما اين مطلب را در فصل پنجم از كتاب ، المجالس السّنيه ، بيان داشتهايم . هفت سال و شش ماه از سن شريف آن حضرت مىگذشت كه رسول اللّه ( ص ) چشم از جهان فرو بست . برخى وى را در آن موقع هشتساله دانستهاند . وى سى و هفتساله بود كه پس از پدر بزرگوارش امر حكومت ظاهرى را در دست گرفت و تا صلح با معاويه به مدّت شش ماه و پنج روز و برخى شش ماه و سه روز ذكر كردهاند ؛ و اين در اثر اختلاف رواياتى است كه در شهادت امير المؤمنين ( ع ) پيش آمده كه برخى در شب بيست و يكم و عدهاى بيست و سوّم از ماه رمضان و بعضى غير از اين را ثبت كردهاند ، و برخى رحلت آن حضرت را نه سال و نه ماه و سيزده روز پس از معاهدهء صلح دانستهاند . روايات ديگرى نيز در اين مورد ذكر شده است . و اللّه اعلم . نگارش علم در كتاب ، تدريب الراوي ، از سيوطى ، آمده است كه : ميان دانشمندان پيشين از صحابه و تابعين دربارهء